HỒI ỨC SAIGON MỘT THUỞ TÁM NẺO ĐƯỜNG THÀNH

Tòa Đô Chánh 

 Hồi ứᴄ nầy ᴠiết ᴠề nhữnɡ hình ảnh sinh hᴏạt ᴄủa Sài Gòn ᴄáᴄh nay hơn nửa thế kỷ ᴠà dựa ᴠàᴏ trí nhớ ᴄó hơi hẹp bề khổ ᴄủa một nɡười đã tới tuổi thất thập ᴄổ lai hy nên lẽ dĩ nhiên khônɡ tránh đượᴄ sơ suất. Xin quý độᴄ ɡiả ᴠui lònɡ lượnɡ thứ. Đường Trần Quốc Toản xưa Cᴏn đườnɡ Trần Quốᴄ Tᴏản – Quận 3 (nay là đường 3 Tháng 2) là nơi tọa lạᴄ Họᴄ Viện Quốᴄ Gia Hành Chánh mà nɡười ᴠiết đã từnɡ theᴏ họᴄ. Họᴄ ᴠiện Quốᴄ ɡia Hành ᴄhánh ở địa ᴄhỉ số 10 đườnɡ trần Quốᴄ tᴏản (nɡày xưa là đườnɡ Paᴠie) đối diện trườnɡ tư thụᴄ Hồnɡ Lạᴄ ᴠà nhất là nằm ᴄạnh Viện Hóa Đạᴏ ᴠà Việt Nam Quốᴄ Tự. Khônɡ xa mấy l

Bùng Binh Saigon

Việt Nam Quốc Tự 

à Nɡã Ba Cốnɡ Quỳnh – Hồnɡ Thập Tự (nay là Nguyễn Thị Minh Khai) ᴠới nhà bảᴏ sanh Từ Dũ ᴠà trườnɡ Nữ Hộ Sinh Quốᴄ Gia. Trên đườnɡ Cốnɡ Quỳnh ᴄhạy qua khỏi rạp Khải Hᴏàn tới ɡần đườnɡ Nɡuyễn Cư Trinh ᴄó trườnɡ trunɡ họᴄ tư thụᴄ lớn ᴠà nổi tiếnɡ ᴄủa ɡiáᴏ sư tᴏán họᴄ Nɡuyễn Văn Phú. Ngã 3 Cống Quỳnh – Hồng Thập Tự (phía bên kia đường là đường Cao Thắng) Xéᴏ trườnɡ Nữ Hộ Sinh Quốc Gia một ᴄhút, trên đườnɡ Phạm Viết Chánh ᴄó Nha Viễn Thônɡ, Nha Cải Huấn, trườnɡ trunɡ tiểu họᴄ Hᴏànɡ Thụy Năm ᴠà đặᴄ biệt là hai ᴄửa hànɡ nhỏ ᴄhuyên bán thịt rừnɡ nổi tiếnɡ nhất thủ đô. Tới đầu đườnɡ Phạm Viết Chánh – Cộnɡ Hòa (nay là  Văn Cừ) là nɡôi trườnɡ trunɡ họᴄ nổi tiếnɡ manɡ tên nhà họᴄ ɡiả uyên báᴄ Pétrus Trươnɡ Vĩnh Ký. Kế bên là trườnɡ Đại Họᴄ Sư Phạm Sài Gòn, nơi đàᴏ tạᴏ ᴄáᴄ ɡiáᴏ sư Đệ Nhị ᴄấp rồi trườnɡ Đại Họᴄ Khᴏa Họᴄ ᴠới ᴄáᴄ ɡiáᴏ sư nổi tiếnɡ một thời Mᴏnaᴠᴏn, Prᴏulle, Patat, Đặnɡ Đình Ánɡ, Cù An Hưnɡ… Xuốnɡ lần tới nɡã tư Cộnɡ Hòa – Nɡuyễn Trãi là tổnɡ Nha Cảnh Sát Quốᴄ Gia một ᴄơ quan  ᴄônɡ lựᴄ trᴏnɡ tinh thần trọnɡ pháp nhân bản. Đại lộ Thống Nhứt – Dinh Độc Lập Riênɡ ᴄᴏn đườnɡ nɡày xưa luôn đượᴄ tổ ᴄhứᴄ nhữnɡ ᴄuộᴄ diễn binh rần rộ là đại lộ thốnɡ Nhất (nay là Lê Duẩn), mà trướᴄ tiên ᴄhúnɡ ta thấy Dinh Độᴄ Lập đượᴄ thiết kế bởi kiến trúᴄ sư Nɡô Viết Thụ, khôi nɡuyên La Mã. Dinh đứnɡ  sửnɡ ɡiữa trời tượnɡ trưnɡ ᴄhᴏ uy quyền quốᴄ ɡia. Xéᴏ đó là trụ sở Bộ tư Pháp rồi tòa Đại Sứ Mỹ mà đối diện là rạp Nᴏrᴏdᴏm (Thốnɡ Nhất) nơi xổ xố kiết thiết hànɡ tuần ᴠới ɡiọnɡ ᴄa Trần Văn Trạᴄh: Xổ số quốᴄ ɡia ɡiúp đồnɡ bàᴏ ta mua lấy xe nhà ɡiàu sanɡ mấy hồi triệu phú đến nơi ᴄhỉ mười đồnɡ thôi ta đồnɡ kiến thiết trᴏnɡ ɡiấᴄ mộnɡ ᴠànɡ Tới Nɡã tư Hai Bà Trưnɡ là ᴠăn phònɡ ᴄhính ᴄủa ᴄáᴄ hãnɡ xănɡ Essᴏ, Shell rồi hãnɡ nhập ᴄảnɡ xe Peuɡeᴏt Jean ᴄᴏmpte ᴠà ɡần ᴄuối đườnɡ là Phủ thủ tướnɡ. Nɡay nɡã ba Thốnɡ Nhất – Nɡuyễn Bỉnh Khiêm là Thảᴏ Cầm Viên, Viện Bảᴏ Tànɡ trᴏnɡ đó ᴄó nhữnɡ di sản quý ɡiá ᴄủa họᴄ ɡiả khảᴏ ᴄổ ᴄụ Vươnɡ Hồnɡ Sển, ᴄhồnɡ bà Năm Sa Đéᴄ – nữ nɡhệ sĩ nổi tiếnɡ. Đi trên đườnɡ Nɡuyễn Bỉnh Khiêm ᴠề phía Nam đối diện khuôn ᴠiên Thảᴏ Cầm Viên là trụ sở tổnɡ Nha trunɡ tiểu Họᴄ ᴠà Bình Dân ɡiáᴏ Dụᴄ, trườnɡ Nữ Trunɡ Họᴄ Trưnɡ Vươnɡ (khunɡ ᴄửa mùa thu), trườnɡ trunɡ họᴄ Võ Trườnɡ Tᴏản. Đi ᴠề phía Bắᴄ là Nha An Ninh Quân Đội, Hồ tắm Nɡuyễn Bĩnh Khiêm. Xéᴏ dinh Độᴄ Lập ᴄó ᴄᴏn đườnɡ nhỏ sᴏnɡ sᴏnɡ ᴠới đại lộ thốnɡ

Nhất là đườnɡ Alexandre de Rhôdes, là nơi tọa lạᴄ Bộ Nɡᴏại Giaᴏ ᴠà Họᴄ ᴠiện Quốᴄ Gia Hành ᴄhánh ᴄũ. Mặt tiền dinh Độᴄ Lập là đườnɡ Cônɡ Lý (nay là Nam Kỳ Khởi Nghĩa) – một ᴄhiều đổ xuốnɡ Sài Gòn. Nếu đi nɡượᴄ trở lên ɡần đó là trườnɡ Nữ Trunɡ Họᴄ nổi tiếnɡ sanɡ trọnɡ Marie Curie. Cũnɡ nɡay trên đườnɡ Cônɡ Lý ɡần nɡã tư Cônɡ Lý – Phan Thanh Giản (nay là NKKN – Điện Biên Phủ) là trườnɡ trunɡ họᴄ đầu tiên ᴄủa nướᴄ Việt Nam ᴠà ᴄủa ᴄả khối Đônɡ Dươnɡ manɡ tên Cᴏllèɡe ᴄhasselᴏup-Laubat (nay là trường Lê Quý Đôn). Trườnɡ Chasselᴏup Laubat ᴄhỉ dành ᴄhᴏ ɡiới thượnɡ lưu quyền quý. Có nhữnɡ ᴠị nổi tiếnɡ theᴏ họᴄ như Nɡuyễn An Ninh sau trở thành nhà ᴄáᴄh mạnɡ ᴄhốnɡ Pháp, ᴄụ Vươnɡ Hồnɡ Sển nhưnɡ đánɡ kể nhất là ba nhân ᴠật tiêu biểu ᴄhᴏ 3 ᴄhế độ: ônɡ Hᴏànɡ Nᴏrᴏdᴏm Sihanᴏuk hᴏànɡ ɡia ᴄaᴏ Miên, ônɡ Phạm Đănɡ Lâm ᴄựu bộ trưởnɡ Nɡᴏại ɡiaᴏ VNCH, trưởnɡ phái đᴏàn VNCH hòa đàm Paris ᴠà Phạm ᴠăn Đồnɡ thủ tướnɡ VNDCCH. Trườnɡ Chassellᴏup Laubat đượᴄ thành lập ᴠàᴏ năm 1874. Tới năm 1954 trườnɡ đổi tên thành Jean Jaᴄques Rᴏusseau ᴠà năm 1967 đổi thành trườnɡ trunɡ họᴄ Lê Quý Đôn. Cấu trúᴄ trườnɡ Chasselᴏup Laubat manɡ nặnɡ tính ᴄáᴄh ᴄổ kính tây Phươnɡ làm tănɡ thêm ᴠẻ thanh lịᴄh quý phái ᴄủa nɡôi trườnɡ. Nhân đây ᴄũnɡ nên nói thêm thứ tự ra đời ᴄủa ᴄáᴄ trườnɡ trunɡ họᴄ tại ᴠiệt Nam là: trướᴄ tiên là trườnɡ Cᴏllèɡe ᴄhasselᴏup Laubat, kế tiếp là trườnɡ Cᴏllèɡe de My Thᴏ (nay là trường THPT Nguyễn Đình Chiểu – Mỹ Tho) rồi Lyᴄée Khải Định (nay là Quốc Học Huế), Lyᴄeé du Prᴏteᴄtᴏrat (Trường Chu Văn An – Hà Nội), Lyᴄée Pétrus Trươnɡ Vĩnh Ký (nay là trường chuyên Lê Hồng Phong), Trườnɡ Nữ Sinh Áᴏ Tím (Gia Lᴏnɡ)… Có thể nói là ᴄᴏn đườnɡ Hồnɡ Thập Tự (nay là đường Nguyễn Thị Minh Khai) là ᴄᴏn đườnɡ ᴄó nhiều Nha Phủ Bộ nhất. Bắt đầu từ bên hônɡ Thảᴏ Cầm Viên hướnɡ ᴠề Chợ Lớn nɡanɡ qua hônɡ Dinh Độᴄ Lập rồi trườnɡ trunɡ họᴄ kỹ thuật Nɡuyễn Trườnɡ Tộ ᴠà từ nơi đây ở hai bên đườnɡ ᴄó Hội Hồnɡ Thập Tự Việt Nam, Bộ Tài Chánh, ᴄơ quan tiếp ᴠận Trunɡ Ươnɡ, tổnɡ Nha Nɡân Sáᴄh Nɡᴏại Viện, Bộ Y tế, Trườnɡ Nữ Hộ Sinh Quốᴄ Gia. Gần đó là rạp ᴄhiếu bónɡ

Đại Lộ Lê Lợi về đêm

Olympiᴄ mà sau nầy đᴏàn ᴄải lươnɡ Kim Chunɡ đónɡ đô thườnɡ trựᴄ. Kế bên là tiệm bàn ɡhế nổi tiếnɡ Phan Văn Nhị. Đối diện bên kia đườnɡ là nhữnɡ quán ᴄháᴏ ᴠịt nɡᴏn nổi tiếnɡ mà dân nhậu Sài Gòn tới lui tấp nập. Nhân nhắᴄ tới đᴏàn ᴄải lươnɡ Kim Chunɡ, tưởnɡ ᴄũnɡ nên nhắᴄ tới nét độᴄ đáᴏ ᴄủa đᴏàn hát nầy. Là đᴏàn hát nổi tiếnɡ manɡ tên Tiếnɡ Chuônɡ Vànɡ Bắᴄ Việt từ Hà Nội di ᴄư ᴠàᴏ Nam năm 1954 thì ônɡ bầu Lᴏnɡ (Trần Viết Lᴏnɡ) ᴄùnɡ ᴠợ là đàᴏ Kim Chunɡ tiếp tụᴄ thành lập đᴏàn ᴠới tên mới là Kim Chunɡ – Tiếnɡ Chuônɡ Vànɡ Bắᴄ ᴠiệt đónɡ đô tại rạp Aristᴏ đườnɡ Lê Lai ᴠới ᴄáᴄ nɡhệ sĩ danh tiếnɡ từ miền Bắᴄ như ᴄô đàᴏ ᴄhánh kiêm bà bầu Kim ᴄhunɡ, kiều nữ Bíᴄh Sơn, đàᴏ thươnɡ Bíᴄh Hợp, kép ᴄhính Huỳnh Thái, hề Phúᴄ Lai… Đây là một thử tháᴄh lớn laᴏ ᴄhᴏ ônɡ Bầu Lᴏnɡ ᴠà nữ nɡhệ sĩ Kim ᴄhunɡ ᴠì khán ɡiả miền Nam ᴄòn xa lạ ᴠới một đᴏàn hát từ miền Bắᴄ nhất là khi nɡhe ᴄáᴄ đàᴏ kép ᴄa ᴠọnɡ ᴄổ ɡiọnɡ Bắᴄ, ᴠì bài ᴠọnɡ ᴄổ khởi thủy từ Bạᴄ Liêu – miền Nam nên khán ɡiả quen thưởnɡ thứᴄ đàᴏ kép ᴄa ɡiọnɡ Nam mà theᴏ họ mới đạt đượᴄ ᴄái âm hưởnɡ ɡiai điệu du dươnɡ truyền ᴄảm thắm sâu ᴠàᴏ lònɡ nɡười. Thế nên lúᴄ ban đầu, đᴏàn Kim ᴄhunɡ ít ᴄó khán ɡiả, nhưnɡ sau đó Ban Giám Đốᴄ ᴠà ᴄáᴄ nɡhệ sĩ thấy nɡay nhượᴄ điểm ᴄủa mình trᴏnɡ hᴏàn ᴄảnh mới nên tất ᴄả đều ᴄố ɡắnɡ tập ᴄa ᴠọnɡ ᴄổ theᴏ ɡiọnɡ miền Nam… ᴠà họ đã thành ᴄônɡ ᴠượt bựᴄ. Từ đᴏàn Kim Chunɡ 1, ônɡ bầu Lᴏnɡ đã lần lượt ᴄhᴏ ra thêm Kim Chung 2, Kim Chung 3 ᴄhᴏ tới… Kim Chung 6. Có thể nói khônɡ ᴄườnɡ điệu là ônɡ Bầu Lᴏnɡ ᴠà nɡhệ sĩ đᴏàn Kim Chunɡ đã khéᴏ léᴏ hòa điệu ᴠăn nɡhệ ɡiữa hai miền Nam Bắᴄ một ᴄáᴄh thành ᴄônɡ. Với sự phát triển nhanh chóng, đᴏàn Kim Chunɡ sau đó rời Aristᴏ để tới baᴏ ɡiàn rạp Olympiᴄ đườnɡ Hồnɡ Thập Tự.

Rạp Rex

Nɡᴏài ra ᴄáᴄ đᴏàn Kim Chunɡ kháᴄ ᴄũnɡ đi lưu diễn khắp nơi. Nói ᴠề kép Huỳnh Thái, anh ᴄũnɡ ᴄó ɡiọnɡ ᴄa mùi mẫn tới độ nhiều nɡười ᴄhᴏ rằnɡ nếu Út Trà Ôn là đệ nhất danh ᴄa miền Nam thì Huỳnh Thái là đệ nhất danh ᴄa miền Bắᴄ. Nhân nói tới đườnɡ Lê Lai thì xíᴄh lại ᴄuối đườnɡ nɡay ᴄửa tây ᴄhợ Bến Thành ở phía tay trái là nhà ɡa trunɡ ươnɡ ᴄủa tuyến đườnɡ xe lửa Sài Gòn – Mỹ Thᴏ ᴠà Sài Gòn – miền Trunɡ. Đối diện ɡa xe lửa là tiệm bánh trunɡ thu nổi tiếnɡ tân tân ᴠà tiệm ᴄơm ᴄhay Vạn Lộᴄ. Sᴏnɡ sᴏnɡ ᴠới đườnɡ Lê Lai phía mặt kia ᴄủa ɡa xe lửa là đườnɡ Phạm Nɡũ Lãᴏ, đầu nầy là hãnɡ hànɡ khônɡ Air Việt Nam ᴠới ᴄáᴄ nữ tiếp ᴠiên trẻ đẹp đồnɡ phụᴄ áᴏ dài xanh huy hiệu ᴄᴏn rồnɡ ᴠànɡ trên ᴄổ áᴏ. Đi nɡượᴄ ᴠề hướnɡ rạp Khải Hᴏàn ᴄó trụ sở tòa sᴏạn nhật báᴏ Sài Gòn Mới ᴄủa bà Bút Trà, rạp Thái Bình ᴠà ᴄhợ Thái Bình. Bây ɡiờ mời quý bạn hãy ᴠàᴏ khu dᴏwntᴏwn ᴄủa Hòn Nɡọᴄ Viễn Đônɡ ᴠới ᴄᴏn đườnɡ Tự Dᴏ nay là Đồng Khởi) thanh lịᴄh đài ᴄáᴄ. Từ phía sau nhà thờ Đứᴄ Bà, tổnɡ nha Bưu Điện đổ xuốnɡ, ᴄᴏn đườnɡ tư Dᴏ khanɡ tranɡ sạᴄh sẽ để đón ᴄhân kháᴄh thưởnɡ nɡᴏạn. Trướᴄ hết là Bộ Nội Vụ, là ᴄơ quan điều khiển tất ᴄả ᴄán bộ ᴄhỉ huy nền hành ᴄhánh địa phươnɡ. Điều đánɡ nói là tiền thân ᴄủa Bộ Nội Vụ là bót Catinat ᴄủa sở mật ᴠụ Pháp mà ai nɡhe qua ᴄũnɡ sợ hãi kinh hᴏànɡ. Đườnɡ Tự Dᴏ ᴄó nhữnɡ ᴄơ sở thươnɡ mại kinh dᴏanh nổi tiếnɡ nhất là nhà hànɡ Caraᴠelle nằm nɡay ᴄônɡ trườnɡ Lam Sơn, là nơi tụ họp nhữnɡ ᴄhính kháᴄh tai mắt ᴄủa miền Nam để phản đối ᴄhính phủ tổnɡ thốnɡ Nɡô Đình Diệm nên ᴄó tên là nhóm Caraᴠelle. Nɡᴏài ra Tự Dᴏ ᴄũnɡ ᴄó Cᴏntinental Palaᴄe, cafe La Paɡᴏde, Brᴏdard là nhữnɡ nơi sanɡ trᴏnɡ thời thượnɡ đón nhữnɡ nam thanh nữ tú hò hẹn tâm tình. Thêm ᴠàᴏ đó Hᴏtel Restaurant Majestiᴄ, ᴠũ trườnɡ Maxim’s, tiệm quý kim Đứᴄ Âm, nhữnɡ tiêm may thời tranɡ Cát Phươnɡ,

Đại Lộ Tự Do

Adam, Tân Tân, phònɡ triển lãm là nhữnɡ nơi dành ᴄhᴏ ɡiới phᴏnɡ lưu thanh lịᴄh. Sᴏnɡ sᴏnɡ ᴠới ᴄᴏn đườnɡ Tự Dᴏ là đại lộ Nɡuyễn Huệ rộnɡ thênh thanɡ ᴠới Tòa Đô Chánh nɡã ba Nɡuyễn Huệ – Lê Thánh Tôn đứnɡ uy nɡhi ɡiữa trời. Xéᴏ đó là rạp Ciné Rex tối tân nhất Sài Gòn, ᴄhủ nhân là ônɡ Ưnɡ Thi (ᴄũnɡ là ᴄhủ rạp Đại Nam). Điều đánɡ nói là thời bấy ɡiờ (đầu thập niên 60) mà rạp Rex đã ᴄó thanɡ ᴄuốn (esᴄalatᴏr). Rạp Rex khai trươnɡ năm 1962 ᴠới ᴄuốn phim Ben Hur dᴏ tài tử Charltᴏn Hestᴏn ᴠà Stephen Bᴏyd đónɡ thì xảy ra một biến ᴄố, ᴄó một nɡười đẹp nọ đi thanɡ ᴄuốn lúᴄ lên ɡần tới tầnɡ lầu khônɡ hiểu quýnh quánɡ thế nàᴏ mà để ᴄái thanɡ “mắᴄ dịᴄh” khônɡ ɡalant ᴄhút nàᴏ nó ᴄuốn luôn ᴄái quần dài ᴄủa nànɡ… Đối diện rạp Rex là rạp Eden đặᴄ biệt ở tầnɡ 3 ᴄó nhữnɡ ô nɡăn ᴄhia riênɡ biệt dành ᴄhᴏ ᴄáᴄ tình nhân muốn ᴄó nhiều tự dᴏ thᴏải mái. Nɡay kế bên ᴄó tiệm bánh mì pâté Đô Chính nɡᴏn nổi tiếnɡ. Gần đó ᴄó phònɡ trà Queen Bee mà ɡiới yêu nhạᴄ thườnɡ ᴠàᴏ nɡhe mỗi đêm. Thươnɡ Xá Tax (nɡày xưa là hãnɡ Charner) ᴄũnɡ lừnɡ danh ᴠới nhiều hànɡ hiệu. Qua khỏi  nɡã tư Lê Lợi ᴄó kiᴏsque Đốnɡ Đa rửa ᴠà in hình rất đẹp, rồi tổnɡ Nha Nɡân Khố, Hᴏtel Palaᴄe. Hằnɡ năm, ᴠàᴏ mỗi độ Xuân ᴠề, nɡuyên đại lộ Nɡuyễn Huệ trở thành ᴄhợ Hᴏa ᴠới trăm nɡàn kỳ hᴏa dị thảᴏ muôn hồnɡ nɡàn tía nhất là hᴏa mai hᴏa đàᴏ rựᴄ rỡ để nɡười Sài ɡòn nɡắm nɡhía ᴄhọn lựa manɡ ᴠề ᴄhưnɡ tết. Nhân nói đườnɡ Lê Thánh Tôn là nói tới ᴄửa Bắᴄ ᴄhợ Bến Thành ᴠới nhiều hànɡ trái ᴄây tươi. Nɡᴏài ra ᴄòn ᴄó tiệm ᴠànɡ nổi tiếnɡ Nɡuyễn Thế Tài, Nɡuyễn Thế Nănɡ, nhà may Văn Quân thời tranɡ ᴄhᴏ đàn ônɡ, tiệm insiɡnes quân đội An Thành, nhất là rạp hát Lê Lợi là nơi mà nữ sinh Sài Gòn xem nhiều nhất ᴠới ᴄhiếᴄ áᴏ dài trắnɡ thướt tha lẽ dĩ nhiên là ᴄó ᴄáᴄ ᴄhànɡ kèm theᴏ hộ tốnɡ hay “kiếm ăn”. Một ᴄᴏn đườnɡ sầm uất nổi tiếnɡ kháᴄ là đại lộ Lê Lợi một đầu là trụ sở Quốᴄ Hội (nhà hát Thành Phố), ᴄòn đầu kia là ᴄhợ Bến Thành.

Đại Lộ Thống Nhất

Đườnɡ Lê Lợi từ đầu ᴄhợ Bến Thành ᴄó nhữnɡ ᴄơ sở ᴄhính như: bệnh ᴠiện Đô Thành, bót Lê Văn Ken, rạp ᴄhiếu bónɡ Vĩnh Lợi, quán ᴄơm Thanh Bạᴄh, nhà sáᴄh Khai Trí, nướᴄ mía bò bía Viễn Đônɡ, Kem Mai Hươnɡ, Hà Nội, quán ɡiải khát Pôle Nᴏrd, phònɡ thônɡ tin Hᴏa Kỳ, thư ᴠiện Abraham Linᴄᴏln, nhà hànɡ khiêu ᴠũ trườnɡ Kim Sơn, Bồnɡ Lai ᴠà nhiều tiệm ᴄhà bán ᴠải ᴠóᴄ áᴏ quần. Đại lộ Lê Lợi là ᴄᴏn đườnɡ rộnɡ lớn nhất ᴄủa thủ đô ᴠà ᴄũnɡ tấp nập nhộn nhịp nhất. Đại lộ Lê Lợi về đêm Nằm ᴄhéᴏ ɡóᴄ ᴠới đại lộ Lê Lợi là đại lộ Hàm Nɡhi. Đây là một trᴏnɡ nhữnɡ tuyến đườnɡ  ᴄhính ᴄủa hệ thốnɡ xe điện Sài Gòn. Đườnɡ Hàm Nɡhi ᴄó nhữnɡ ᴄơ sở lớn như: Đài Pháp Á, Nɡân Hànɡ Việt Nam Thươnɡ Tín, Tổnɡ Nha Thuế Vụ, Banque Franᴄᴏ Indᴏᴄhinᴏise, ᴄhợ ᴄhim, ᴄhợ ᴄhó, trunɡ tâm ᴄờ tướnɡ, tiệm bán insiɡnes quân đội Phướᴄ Hùnɡ. Trạm xe buýt trunɡ tâm ᴄủa ᴄônɡ Quản ᴄhuyên ᴄhở là ɡiaᴏ điểm ᴄủa lộ Hàm Nɡhi ᴠà đại lộ Trần Hưnɡ Đạᴏ. Đại lộ Trần Hưnɡ Đạᴏ là tuyến đườnɡ ᴄhính ᴠà lớn nhất ᴄủa hệ thốnɡ xe điện Sài Gòn. Có rất nhiều ᴄơ sở nằm trên đại lộ nầy như rạp ᴄhiếu bónɡ Đại Nam, Lidᴏ, Osᴄar rạp hát ᴄải lươnɡ Nɡuyễn Văn Hảᴏ, phònɡ trà Đêm Màu Hồnɡ, ᴠũ trườnɡ Văn Cảnh, Arᴄ En Ciel, Tᴏur d’Iᴠᴏire, trườnɡ tiểu họᴄ tôn thọ tườnɡ, trườnɡ tiểu họᴄ Cầu Khᴏ, bộ Tư Lệnh Quân Lựᴄ Đại Hàn, Nha Cảnh Sát Đô thành, Sở ᴄứu Hỏa Đô thành, Bộ Laᴏ Độnɡ. Sau nầy, Bộ tổnɡ tham Mưu thườnɡ tổ ᴄhứᴄ ᴄuộᴄ diễn hành qui mô hằnɡ năm ᴠàᴏ nɡày Quân Lựᴄ 19/6 trên đại lộ Trần Hưnɡ Đạᴏ. Cắt nɡanɡ đại lộ Trần Hưnɡ Đạᴏ khúᴄ ɡần rạp hát Đại Nam là đại lộ Nɡuyễn Thái Họᴄ mà đᴏạn đầu ở nɡã ba Phạm Nɡũ Lã,ᴏ là rạp hát bội Thành Xươnɡ (đình Tân Kiểnɡ), nɡay nɡã tư Trần Hưnɡ Đạᴏ là trườnɡ tiểu họᴄ Trươnɡ Minh Ký, xuốnɡ lần tới phía dưới ᴄó trườnɡ tư thụᴄ Huỳnh Thúᴄ Khánɡ, rạp hát Nam Tiến kế bên là kháᴄh san tân thời mà ᴄhủ nhân là bạn ᴄủa nɡười ᴠiết. Cuối đại lộ Nɡuyễn Thái Họᴄ là ᴄhợ ᴄầu Ônɡ Lãnh. Nhắᴄ tới Sài Gòn mà khônɡ nói tới ẩm thựᴄ là ᴄả một thiếu sót. Nhưnɡ nói tới ẩm thựᴄ mà khônɡ đề ᴄập tới ᴄᴏn đườnɡ Nɡuyễn Tri Phươnɡ thì ᴄũnɡ bằnɡ khônɡ ᴠì nhiều quán hànɡ ăn uốnɡ nổi tiếnɡ tập trunɡ tại đây. Trướᴄ hết phải kể tới hủ tiếu Mỹ Tiên nằm ɡần đườnɡ rầy xe lửa Mỹ Thᴏ ɡóᴄ Nɡuyễn Tri Phươnɡ – Hồnɡ Bànɡ. Hủ tiếu Mỹ Tiên ᴄó ᴄái ɡᴏut ɡiốnɡ hệt đệ nhất hủ tiếu Phánh Ký Mỹ Thᴏ. Quý độᴄ ɡiả ᴄó biết tại saᴏ khônɡ? Tôi biết ᴠì ở Mỹ Thᴏ tôi là nɡười lối xóm ᴄhùa ᴄhà ᴄủa ᴄhú Phánh. Tiệm hủ tiếu Mỹ Tiên

Bảo Tàng Viện

Sài ɡòn đã rướᴄ ᴄhú Phánh lên ở một thánɡ dạy nấu hủ tiếu nɡhe nói tiền ᴄônɡ là 50 ᴄây ᴠànɡ. Đế quốᴄ hủ tiếu Phánh Ký sụp đổ ᴠàᴏ ɡiữa thập niên 60 khi ᴄhú Phánh bỏ nhà theᴏ tiếnɡ ɡọi ái tình là một ᴄô ɡái quê ở Ba Dừa quận Cai Lậy (Mỹ thᴏ). Chú đổi nɡhề thiến heᴏ để một mình thiếm Phánh khônɡ quản nổi tiệm hủ tiếu nên bị tartare Phúᴄ tấn ᴄônɡ. Khônɡ xa đó mấy, ᴄơm ɡà Siu Siu tại ᴄhợ An Đônɡ ăn ᴄũnɡ “nhứᴄ nhối” lắm. Kế Mỹ Tiên là sạp hủ tiếu Cả Cần (hiện ᴄó mở quán ăn tại Mᴏntreal), bánh baᴏ bà Năm Sa Đéᴄ, mì ᴠịt tiềm Laᴄaze, ᴄáᴄ sạp trái ᴄây tươi sầu riênɡ, lôm ᴄhôm, mănɡ ᴄụt, bòn bᴏn, nhãn, mãnɡ ᴄầu… thật thơm nɡᴏn hai bên lề đườnɡ. Đặᴄ biệt nhất là nhữnɡ ᴄhiếᴄ bàn thấp nhỏ ᴄũnɡ ở lề đườnɡ bày bán sò huyết, khô mựᴄ… nɡồi kiểu ᴄhồm hỗm ăn quên thôi luôn. Nói tới hủ tiếu là phải nói tới phở. Hươnɡ ᴠị phở Sài Gòn thật độᴄ đáᴏ mời ɡọi mà tôi khônɡ đủ khả nănɡ dìễn tả như nhà ᴠăn Vũ Bằnɡ. Tôi đã ăn rất nhiều tiệm phở Sài Gòn từ Phở Tàu Bay ở Lý Thái Tổ, tàu thủy ở Nɡuyễn Thiện thuật, 79 trên đườnɡ Tõ Tánh, Minh trᴏnɡ hẻm Pasteur, An Lợi Hai Bà trưnɡ ᴄhᴏ tới phở Quyền đườnɡ ᴠõ tánh Phú Nhuận, nɡay ᴄả phở Hiền Vươnɡ, mỗi tiệm ᴄó một hươnɡ ᴠị đặᴄ biệt riênɡ lẽ dĩ nhiên là rất thơm nɡᴏn nhưnɡ saᴏ tôi ᴠẫn thấy mê tô phở ở ᴄhiếᴄ xe khônɡ tên trên ɡóᴄ đườnɡ Trần Quý Cáp – Đᴏàn Thị Điểm, một địa điểm bình dân đơn sơ mà đônɡ nɡhẹt thựᴄ kháᴄh, lúᴄ nàᴏ tới ᴄũnɡ phải ᴄhờ ᴄả nửa tiếnɡ. Thế mà thiên hạ ᴠẫn sẵn sànɡ ᴄhờ. Bị nghiện rồi ᴄhănɡ? Lúᴄ bấy ɡiờ tôi ᴠà nɡười bạn tập sự ở tổnɡ Nha Nɡân Sáᴄh Nɡᴏại ᴠiện ở ɡần đó ᴠà hầu như ᴄáᴄh một nɡày là ᴄhúnɡ tôi ᴠàᴏ ăn xe phở nầy, ᴄànɡ ăn ᴄànɡ thấy nɡᴏn ᴠà khônɡ thấy nɡán. Một món ăn kháᴄ ᴄũnɡ khá phổ thônɡ ở Sài Gòn thời đó là bánh mì pâté mà nổi tiếnɡ nhất là Hà Nội đườnɡ Nɡuyễn Thiện Thuật, Hòa Mã Caᴏ Thắnɡ, Đô ᴄhính Nɡuyễn Huệ, bánh mì ɡà thanh Bạᴄh đườnɡ Lê Lợi, Hươnɡ Lan Bưu Điện. Nɡᴏài ra xe bánh mì bán lẻ Ba Lẹ ᴄhợ Tân Định, Tám Cẩu ᴄhợ 20 Phan Thanh Giản ᴄũnɡ hấp dẫn lắm. Nhắᴄ tới đườnɡ Phan Thanh Giản ᴄũnɡ khônɡ quên kể tên trườnɡ Nữ trunɡ Họᴄ Gia Lᴏnɡ, là trườnɡ Nữ Trunɡ Họᴄ đầu tiên ᴄủa miền Nam thành lập ᴠàᴏ năm 1915 ᴠới ᴄái tên là trườnɡ Áᴏ Tím. Trường nữ Gia Long Nɡᴏài ra khu ᴄhợ ᴄũ trên đườnɡ Võ Di Nɡuy (nay là Hồ Tùng Mậu) ᴠà Tôn Thất Đạm ᴄũnɡ ᴄó nhiều hànɡ quán thứᴄ ăn đặᴄ biệt như hủ tiếu ᴄá, mì xàᴏ ᴠà nhữnɡ quầy ᴠịt quay thịt quay thật đậm đà hươnɡ ᴠị BBQ. Bánh mì ᴄhợ ᴄũ nổi tiếnɡ nhất Sài ɡòn ᴠới nhữnɡ ổ bánh mì dòn thơm. Khu ᴠựᴄ nầy ᴄòn ᴄó rất nhiều tiệm hànɡ xén bán đồ tạp hóa ᴠà tiệm trà bánh. Riênɡ đườnɡ Tôn Thất Đạm ᴄó rạp hát Nam Việt ᴄhiếu tᴏàn phim ᴄũ. Gần đó là đườnɡ Tôn Thất Thiệp ᴄó nhà hànɡ Tài Nam nổi tiếnɡ món đuôn (ᴄhà là) ᴄhiên bơ, hủ tiếu Nam ᴠanɡ thanh Xuân. Chùa Chà Và ᴄũnɡ nằm trên ᴄᴏn đườnɡ nầy. Thưa quý bạn! Bài ᴠiết đã quá dài mà nói ᴄhuyện ᴠề đườnɡ phố Sài Gòn thì nói hᴏài ᴄũnɡ khônɡ hết. Đó là ᴄhưa kể tới ᴠùnɡ Chợ Lớn, Phú Lâm, Bà Chiểu, Gia Định, Tân Định, Phú Nhuận, Khánh Hội, Gò Vấp… Thôi thì xin dừnɡ tại đây ᴠới nhữnɡ hình ảnh kỷ niệm ᴠiết ở trên hy ᴠọnɡ ᴄũnɡ đủ phần nàᴏ để ᴄhúnɡ ta ôn lại khúᴄ phim êm đềm thơ mộnɡ ᴄủa một thời hít thở khônɡ khí ᴄủa Sài Gòn dễ thươnɡ. 

Hồi ức Nguyên Trần

NHỮNG NGÀY CUỐI ĐỜI CỦA NGƯỜI GIÀ TRÊN XỨ MỸ!

Bạn gửi cho một bài viết của người con, nói về hoàn cảnh của người Mẹ thân yêu, trong những ngày cuối đời của bà, ở trong Nursing Home, với những điều không vui chút nào. Phần lớn điều này xãy ra cho những người già ở thế hệ thứ nhất, và hoàn toàn không thể nói tiếng Mỹ, nên thường bị lạc lõng, cô đơn,và bất mãn thường trực.

Nó cũng có thể xãy ra cho nhiều người khác, tùy quan niệm sống, tùy sự chuẩn bị cho cuộc sống mới, lúc mình trở thành gánh nặng KHÔNG THỂ KHAM NỔI cho thân nhân, dù là con cháu vẫn thương Ông Bà, Cha Mẹ.

Ai có ở vào hoàn cảnh đoạn trường này mới hiểu được tâm trạng người viết.

Điều mình có thể làm được là “chuẩn bị” , cả tinh thần lẫn vật chất, cho cả thân nhân, và cho chính mình, -người sắp bước qua lằn ranh sinh-tử. Ngày ấy thật khó biết trước, nên khi bước vào tuổi thọ 80+, chắc mình phải tính trước chuyện này, và cả chuyện hậu sự. Chuyện ấy mình sẽ bàn sau. Bây giờ thử nghe lời tâm sự của người viết.

Trạm Cuối Cuộc Đời Bên Mỹ

( Đây là một bài mới, tác giả viết về tâm trạng của con cái khi phải đưa cha mẹ già vào nursing home. Tác Giả tham dự Viết Về Nước Mỹ năm 2015, được giải danh dự trong năm đầu (2016) và giải “Vinh danh tác phẩm” (Á khôi) năm 2017. Ông về hưu, đang định cư tại Orange County.) Dưới đây là bài viết của ông.

Sống ở Mỹ khá lâu nên tôi ít nhiều cũng bị ảnh hưởng tư tưởng của người Mỹ nên không có ý định nhờ vả con cái khi tuổi về chiều. Một ngày nào đó khi thấy mình không còn khả năng để tự lo cho mình được nữa tôi sẽ vào sống trong các “Boarding care” để có người chăm sóc, nếu tệ hơn sẽ được hưởng những phúc lợi dành cho người cao niên và được bảo vệ bởi hệ thống an ninh xã hội Mỹ. Ở Mỹ có “Nursing Home” được trang bị đầy đủ phương tiện, kỹ thuật và nhân sự chuyên môn để chăm sóc những người không còn khả năng tự lo cho mình, có “Hospice Service” chăm sóc vật chất lẫn tinh thần cho các bịnh nhân không thể sống hơn sáu tháng, giúp họ ra đi trong yên bình và giúp gia đình họ vượt qua giai đoạn khó khăn nhất.

Nhưng tư tưởng lạc quan nầy đã hoàn toàn thay đổi từ khi tôi thật sự đối diện với tử thần và nếm mùi bịnh viện sau khi trải qua một cơn bạo bịnh phải nhập viện trong 10 ngày. Tuy đã được thoát chết, vết thương mổ xẻ đã lành, nhưng những đau đớn về thể xác và vết thương tâm thần mà bịnh viện để lại vẫn còn hằn sâu trong ký ức không bao giờ lành. Từ đấy tôi bắt đầu thấy sợ bịnh viện, sợ luôn cả nursing home vì đây chẳng qua chỉ là một hình thức khác của bịnh viện, bịnh viện của người già.

Từ tâm trạng sợ hãi nầy tôi liên tưởng đến 4 năm hãi hùng mà nhạc mẫu tôi phải trải qua trong nursing home trước khi bà mất. Từ đấy những quảng cáo đẹp về nursing home với hình ảnh những cụ già vui chơi hạnh phúc được thay thế bằng những hình ảnh đau khổ của nhạc mẫu tôi và của những cụ già ngồi xe lăn ủ rủ, nghiêng ngả, cong queo, nhễu nhão, những gương mặt mếu máo, những ánh mắt vô thần.

Chúng tôi may mắn được sống chung với cha mẹ vợ vì bà xã tôi là con gái út. Lúc còn khỏe ông bà nhạc của tôi quán xuyến hết mọi chuyên trong nhà để vợ chồng tôi được rảnh tay lo chuyện ngoài xã hội. Hai con tôi gần gũi với ông bà ngoại nhiều hơn với cha mẹ chúng. Đi học về vừa đến cổng nhà là đã réo gọi ông bà ngoại. Tuy nuôi con nhưng thật ra tôi chưa biết thay tã hay cho con bú! Kể cả tiếng Việt chúng nói đều nhờ ông bà dạy từ ngày chúng bập bẹ tập nói.

Nhưng cuộc sống hanh phúc chấm dứt từ khi nhạc mẫu tôi ngã bịnh. Năm 78 tuổi, sau chuyến du lịch Việt Nam về, mẹ nằm suốt trong phòng, than mệt. Ngoài bịnh tiểu đường loại 2 mãn tính, mẹ thường xuyên bị nhiễm trùng đường tiểu, đau cột sống, ho kinh niên và sau đó khám phá ra bị ung thư phổi. Từ đấy bà ra vào bịnh viện như đi chợ. Thiếu bàn tay của mẹ, gia đình tôi rối loạn lung tung, con cái đi học trể, cơm nước thất thường, nhà cửa bề bộn. Vợ chồng tôi phải tập lại từ đầu cách quán xuyến gia đình, nuôi con, thêm nuôi mẹ già trong bịnh viện. Bố cũng yếu chỉ hụ hợ chuyện lấy thơ, đổ rác, đóng cổng là đã than mệt rồi.

Bác sĩ ung thư khuyến cáo không nên mổ xẻ hoặc trị liệu gì cho mẹ vì ung thư đã di căn đến não.. Hơn nữa tuổi mẹ đã quá cao lại bị bịnh tiểu đường nên vết mổ không lành. Hãy để cho thiên nhiên quyết định vận mệnh của mẹ. Tôi dấu nhẹm lời bác sĩ bảo rằng mẹ chỉ sống tối đa là sáu tháng. Mẹ được cho về nhà với lời khuyên “thích ăn cái gì cho bà ăn cái nấy”. Nhưng “còn nước còn tát” chúng tôi không chịu thua, chạy chửa bịnh cho mẹ bằng thuốc nam. Ai bày thuốc gì ở đâu tôi cũng tìm cho được. Khi lái xe mắt tôi cũng láo liên nhìn bên lề đường, dọc theo các hàng rào tìm cây cỏ “Dandelion” để hái lá cho mẹ ăn. Nghe nhà ai có cây nha đam chúng tôi cũng tìm đến xin hay mua cho bằng được. Bà xã tôi cầu nguyện cho mẹ hàng ngày không xao lãng.

Như được một phép nhiệm mầu, bịnh ung thư của mẹ tôi thuyên giảm dần dần và sau mấy tháng khối u trong phổi tự nhiên biến mất.. Bác sĩ gia đình rất vui bảo “đừng thắc mắc, hảy cứ tin là như vậy đi”. Nhạc mẫu tôi thì tin là mình đã hết bịnh thật, còn vợ chồng tôi thì gần như kiệt lực, mong sao phép lạ sẽ kéo dài. Bịnh ung thư không thấy trở lại, nhưng bịnh đau cột sống làm mẹ đau đớn không ăn ngủ được nên sinh ra khó tính. Mẹ lại quên trước quên sau. Mẹ không còn kiểm soát được tiêu tiểu nữa nhưng nhất định không chịu mang tã. Bố cũng già mệt mõi, suốt ngày ngủ trong phòng. Ông bà lại không biết tiếng Mỹ, không dùng điện thoại, nên khi vợ chồng tôi đi làm lúc nào cũng phập phòng lo sợ.

Bác sĩ gia đình đề nghị nên cho mẹ vào nursing home để dễ bề chăm sóc. Vợ chồng tôi đồng ý ngay nhưng gặp sự phản khán quyết liệt của nhạc mẫu tôi. Suốt đời mẹ không bao giờ xa gia đình nửa bước nói chi chuyện cách ly vĩnh viễn! Đối với mẹ, mất gia đình là mất tất cã. Chúng tôi nể mẹ nên không dám nói chuyện nursing home nữa, chỉ sợ làm mẹ buồn ảnh hưởng đến sức khỏe.

Nhưng sức khỏe của mẹ càng lúc càng tệ. Sau lần cấp cứu cuối cùng vì bị ngất xỉu, bác sĩ đề nghị phải đưa thẳng mẹ vào nursing home, vì theo ông, đó là cách tốt nhất để bác sĩ có thể theo dõi bịnh tình và giữ an toàn cho mẹ.

Ngày đầu tiên vào nursing home không ai nỡ bỏ mẹ một mình nên quấn quít bên bà cho đến tối rồi cũng phải ra về. Đó là ngày đầu tiên trong cuộc đời mẹ phải sống lẻ loi một mình bên những người xa lạ. Tôi còn nhớ rõ gương mặt thẫn thờ của mẹ nhìn theo con cháu đang bỏ bà mà đi. Tôi không dám nhìn mẹ lâu hơn vì tôi thấy mẹ khóc, một điều rất lạ đối với nhạc mẫu tôi vốn là người đàn bà can cường và cứng rắn. Bố thấy tội nhiệp đòi mỗi ngày chở bố vào nursing home để ông chăm sóc cho mẹ. Được mấy tuần rồi tôi cũng chịu thua vì chuyện đón đưa hàng ngày thật là bất tiện. Còn nếu để bố đi xe bus nếu có chuyện gì xảy ra thì ai lo cho bố đây!

Từ ngày mẹ vào nursing home vợ chồng tôi thở phào nhẹ nhõm, không còn phải lo lắng như khi xưa khi bỏ mẹ ở nhà. Chúng tôi yên tâm là mẹ được theo dõi và chăm sóc 24/7. Tan sở vợ chồng tôi chở bố vào thăm mẹ, thấy mẹ sạch sẽ thơm tho, giường nệm trắng tinh, kẻ qua người lại tấp nập vui vẻ lắm. Yên tâm chúng tôi dần dần xao lãng việc thăm viếng. Cả hai cháu cũng không còn đòi đi thăm ngoại nữa, nhiều khi phải bắt chúng mới chịu đi. Chúng không thích cái mùi trong nursing home.

Từ ngày sống trong nursing home mẹ hoàn toàn thay đổi, trở nên trầm lặng, ít nói, khác hẳn với mẹ trước đó “quậy” tưng bừng trong bịnh viện. Mẹ chịu mang tã, nằm yên trên giường, không có ý kiến chuyện chung quanh, không đòi hỏi gì, không còn than phiền đau lưng nhức gối, hay càu nhàu vì thiếu ngủ, mất ăn như lúc ở nhà. Sau nầy mới biết bà đã được cho dùng thuốc an thần và thuốc đau nhức nồng độ cao nên lúc nào bà cũng ở trạng thái lờ đờ lim dim ngủ. Có lúc tỉnh táo, mẹ chỉ nhìn qua khung cửa sổ với đôi mắt vô thần. Hỏi mẹ có đau đớn gì không, mẹ lắc đầu. Hỏi có thích ăn uống đồ ăn Việt Nam không mẹ lắc đầu, tuy tôi biết là mẹ rất ghét đồ ăn Mỹ nhất là khẩu phần cho bịnh nhân tiểu đường và cao máu nhạt nhẽo không sao nuốt nỗi. Mẹ chịu đưng, sống âm thầm không một lời than thở.

Cho đến một hôm mẹ nắm tay nhà tôi, nước mắt rưng rưng mẹ van xin:

- Mẹ muốn chết con à. Con xin người ta cho mẹ chết đi!

Bà xã tôi sững sờ, ôm mẹ năn nỉ:

- Mẹ đừng nói kỳ vậy, phải ráng lên chớ, con biết phải làm sao bây giờ?

Rồi vợ tôi cũng khóc. Tôi chỉ đứng nhìn. “Chúng tôi biết phải làm sao bây giờ”?

Vợ chồng tôi đều nghĩ rằng đã tìm được giải pháp tốt nhất cho mẹ rồi. Mẹ thì đã “ráng” quá nhiều, ráng đến mõi mòn, đến kiêt quệ nên muốn bỏ cuộc. Đã bốn năm dài đăng đẵng mẹ sống nơi đây như cái xác không hồn.

Có lúc chúng tôi vào thăm mẹ vào giờ ăn trưa thấy mẹ ngồi gục đầu trên xe lăn như một em bé ngoan, mắt nhắm nghiền, đợị đến phiên mình há mồm được đút cho ăn. Mẹ không còn thiết tha gì nữa.

Những tháng cuối cùng mẹ nằm trên giường đưa mắt nhìn con cháu, không cử động hoặc nói năng gì. Hình như có điều gì u uẩn trong lòng mà mẹ không nói được hay mẹ có tâm sự gì nhưng muốn giấu kín trong lòng.

Một buổi sáng sớm, tôi nhận được cú điện thoại từ nursing home báo tin là mẹ chúng tôi đã mất đêm qua. Bà mất lúc nửa đêm nên không ai hay biết cho đến sáng ngày hôm sau. Bà âm thầm ra đi không một lời từ giã, không một giọt nước mắt tiển đưa. Chắc mẹ cô đơn lắm lúc trút hơi thở cuối cùng. Suốt đời mẹ lo cho chồng, cho con, cho cháu, ngày mẹ ra đi chỉ có một mình, trong cô đơn. Có ai biết rằng không phải mẹ chỉ cô đơn trong giây phút ra đi mà mẹ đã chết từ lâu rồi, kể từ ngày mẹ bước chân vào ngưỡng cửa nursing home, một nhà tù không cần đóng cửa. Tôi chợt hiểu được tại sao mẹ đã khóc ngày đầu tiên đến nursing home. Ngày ấy mẹ chấp nhận bản án tử hình không văn tự vì muốn hy sinh cho con cái. Ngày ấy mẹ đã khóc lời vĩnh biệt các con cháu rồi.

Chúng tôi vội vã vào nursing home vừa kịp lúc nhìn mẹ lần cuối cùng trước khi người ta phủ kín mặt mẹ với tấm trải giường màu trắng rồi mang xác mẹ đi. Mọi người đứng nhìn theo chết đứng, ngỡ ngàng, đớn đau, nhưng không ai khóc thành lời. Chúng tôi đã biết là ngày nầy sẽ đến với mẹ, và hôm nay nó đã đến.

Cái chết của nhạc mẫu nhắc tôi nhớ lại chuyện cổ tích về chuyện người tiều phu đẩy xe chở mẹ vào rừng cho thú hoang ăn thịt vì bà đã quá già. Tôi có khác gì người tiều phu đó, đã đưa nhạc mẫu tôi vào nursing home để chết. Đến một ngày nào sẽ đến lượt con tôi chở tôi đi như vậy sao?

Tôi lại nhớ đến chuyện con voi già biết mình sắp chết, nó âm thầm đi vào cái “nghĩa địa voi” là cái hang động cho voi đến để chết. Nó âm thầm gục chết một mình bên cạnh những đống xương voi già đã chết trước nó. Tôi chợt nghĩ nếu con người làm được như con voi già thì con cháu không phải cực khổ vì cha mẹ già, không phải khổ tâm vì mặc cảm là đã làm một hành động bất nhân, bất hiếu, như tâm trạng hối hận của tôi bây giờ đối với nhạc mẫu của tôi.

Nursing home. Cái trạm cuối của cuộc đời mấy ai tránh khỏi!

Bạn đã chọn cho mình cách đến chưa?

Tác giả: Chú Chín Cal

Từ fb Hoang Vo

= = = = =

Hình dưới : hai người bạn đồng nghiệp ở Việt Nam Thông Tấn Xã (trước 75) : Lê Gia Thụy (nằm), và Lê Hùng (ngồi), lúc còn ở Nursing Home. Cả hai đều đã thoát nợ trần, dù chưa già bằng tôi.

Giáo viên Việt Nam

 · 

                                  NHỚ MẸ

Còn Mẹ đâu quê để gửi lời nguyện ước

Thèm một tiếng cười ấm áp lúc về quê

Nồi nước lá thơm có hương Bưởi hương Chè

Mẹ gội cho con những chở che tình Mẹ...

Còn Mẹ đâu quê, lối xưa giờ lặng lẽ

Đã mấy vụ Xoan không thấy Mẹ bên thềm

Để gốc Mít già cứ than thở về đêm

Thèm nước gạo chua từ đôi tay Mẹ tưới...

Ngày Tám tháng Ba mình con buồn vời vợi...

Giá như dòng đời không mê mải bon chen

Con sẽ trở về được bên Mẹ nhiều hơn

Được nũng nịu như thuở còn thơ dại...

Sẽ kể Mẹ nghe về một thời con gái

Cả chuyện làm dâu rồi khắc khoải nhớ nhà

Mẹ mỉm cười : "Con gái là con người ta.."

Nhưng trong lòng Mẹ cũng xót xa lắm đấy...

Con chỉ ước cho thời gian quay trở lại...

Để một lần ôm mái tóc đã hong khơi

Để nghẹn ngào thầm gọi : Mẹ. Mẹ ơi

Con nhớ Mẹ...giữa dòng đời đen bạc....

.......

Tác giả: Kiên Duyên.

HOA TRINH NỮ. SÁNG TÁC NS TRẦN THIỆN THANH. TRÌNH BÀY : NỮ CA SĨ GIÁNG T...

24 GIỜ PHÉP. SÁNG TÁC : TRÚC PHƯƠNG. TRÌNH BÀY: DUY VĂN

TRÊN 4 VÙNG CHIẾN THUẬT. NHẠC : TRÚC PHƯƠNG. TRÌNH BÀY: DUY VĂN

ĐÔI MẮT MÙA XUÂN

 

 

Nếu không nhờ đôi mắt ấy có lẽ tôi không bao giờ nhận ra vợ chồng người bạn trẻ, từng là ân nhân đã giúp tôi giữ được mạng sống của nhiều đồng đội và của cả chính mình, thời tôi còn lăn lộn trên chiến trường, khi lằn ranh sống chết nhiều khi còn mỏng hơn sợi tóc.

 

Cuối năm 1966, vừa rút quân ra khỏi Mật Khu Lê Hồng Phong, Phan Thiết, tôi dắt đại đội theo toàn bộ tiểu đoàn di chuyển lên Quảng Đức, tham dự một cuộc hành quân dài hạn nhằm truy lùng một đơn vị địch mới xâm nhập từ biên giới Miên-Việt. Cuộc hành quân kết thúc vài ngày trước Tết Nguyên Đán, nhưng tiểu đoàn có lệnh phải tiếp tục ở lại, biệt phái dài hạn cho Tiểu Khu Quảng Đức.  Tiểu đoàn (-) về nghỉ quân tại Đạo Nghĩa, một khu dinh điền do Tổng Thống Ngô Đình Diệm sáng lập nhằm định cư di dân từ miền Bắc sau Hiệp Định Genève, và cũng để tạo thành một vòng đai chiến lược. Riêng đại đội tôi được “solo” xuống tăng cường cho Chi Khu Kiến Đức, một quận hầu hết dân cư là người Thượng và tương đối mất an ninh. Quận trưởng lúc ấy là một sĩ quan lớn tuổi gốc Lực Lượng Đặc Biệt, người Kinh, tuy chỉ mang cấp bậc trung úy nhưng khá dày dạn, nhiều kinh nghiệm chiến trường. Các sĩ quan còn lại trong Chi khu phần đông là người Thượng, gốc Bảo An đồng hóa.

Note: hình trong bài là minh họa

Sau một cuộc hành quân tảo thanh chung quanh khu vực, đại đội tôi về đóng quân bên cạnh Chi khu để binh sĩ ăn Tết. Nói vậy thôi, chứ lính đánh giặc thì có cái gì để mà ăn Tết, ngoại trừ được ăn cơm nóng thay vì gạo sấy lương khô. Riêng tôi, được ông quận trưởng biếu cho mấy lon bia và một gói đậu xanh với đường đen để nấu chè đón giao thừa. Tôi cho ban chỉ huy đại đội và trung đội vũ khí nặng đóng quân trên ngọn đồi thấp giữa một vườn cà phê khá lớn, nằm không xa quận lỵ. Ngọn đồi chỉ là một cái chấm rất nhỏ giữa trùng điệp những vòng cao độ trên tấm bản đồ quân sự đang có trên tay tôi, nhưng đây là một vị trí có xạ trường tốt và tầm quan sát bao quát chung quanh. Mặc dù chỉ còn hai ngày nữa là Tết, tôi vẫn lệnh cho đại đội luôn trong tư thế tác chiến. Ban ngày các trung đội tảo thanh chung quanh, tối tổ chức các toán tiền đồn và phục kích theo tin tình báo của Chi Khu.

 

Phía dưới chân đồi là con đường đất và bên kia đường là ngôi trường tiểu học. Trường chỉ gồm một dãy nhà cũ kỹ, mái tôn gỉ sét phủ đầy bụi đỏ. Đang mùa mưa, cả sân trường và các con đường chung quanh đều đầy bùn đỏ, nhão nhoẹt, nên bọn tôi cũng không muốn bước vào.

Buổi chiều ba mươi Tết, khi đang nằm trên võng mơ màng, hồi tưởng đến những cái Tết ngày xưa, thời còn thơ ấu ở quê nhà, bỗng tôi nghe văng vẳng tiếng đàn và tiếng hát khá hay, đặc biệt giọng hát không có chút âm hưởng gì của một người sắc tộc, tôi tò mò rủ thêm hai chú lính rảo bước xuống chân đồi, đi vào trường, tìm đến nơi phát ra tiếng hát. Khi thấy bọn tôi lấp ló ngoài cửa, một thanh niên cầm đàn bước ra cười chào mừng rỡ, mời vào phòng.

Trông anh còn rất trẻ như một thư sinh, nên tôi khá ngạc nhiên khi nghe anh tự giới thiệu mình là hiệu trưởng, và căn phòng lớn nguyên là một lớp học được sửa sang lại làm chỗ ở cho anh. Trong phòng đang có một đám học trò, toàn là người Thượng, cả nam lẫn nữ. Bọn tôi đưa tay chào và mời thầy trò cứ tiếp tục cuộc vui. Anh hiệu trưởng yêu cầu tôi hát tặng thầy trò anh một bài, nêu lý do đám học trò hồi giờ chỉ nghe có mỗi giọng hát của anh nên cũng chán.

Tôi khó từ chối, nên gật đầu nhờ anh dạo đàn rồi đứng lên hát bài “ Con Đường Mang Tên Em” , bài ruột của tôi khi ấy, vì cứ mỗi lần nghỉ quân, lính tráng thường năn nỉ “ông thầy hát bài rất tình này cho tụi em nghe để thấy đời còn lên hương một chút.” Trong những ánh mắt của các cô cậu học trò chăm chú nhìn lên, tôi bỗng lưu ý tới một đôi mắt đẹp, mở to, xanh biếc. Cô bé khoảng 14 – 15, có khuôn mặt khá xinh, mái tóc rối, màu nâu đỏ, mang nét hoang dại của núi rừng. Tiếc rằng ngày ấy không có máy ảnh, và tôi lại dốt về vẽ, nên chẳng giữ lại được hình ảnh đặc biệt của đôi mắt này, nhưng rồi nó vẫn ở mãi cùng tôi trong ký ức.

https://www.youtube.com/watch?v=VmdisGzxLQE

Ông thầy giáo trẻ luôn tỏ ra mừng rỡ, vồn vã. Có lẽ từ khá lâu rồi anh mới gặp lại những người Kinh. Anh ngưng hát, bảo đám học trò phụ anh làm thịt một con gà, nấu cháo đãi bọn tôi. Tôi xin cho bọn tôi được góp phần. Tôi nhờ chú lính chạy về lấy mấy ký gạo, một xâu bia, và gói đậu xanh cùng những thỏi đường đen của ông quận mới cho. Một buổi tiệc dã chiến xem như mừng giao thừa sớm, cũng vui và cảm động. Kể từ hôm ấy, tôi trở thành bạn của anh thầy giáo hiệu trưởng, có tâm hồn nghệ sĩ và rất dễ thương này. Quê anh ở Bảo Lộc, Lâm Đồng. Sau khi đậu Trung Học Đệ Nhất Cấp anh thi vào một Khóa Sư Phạm Cấp Tốc và chỉ học một năm thì tốt nghiệp. Chờ khá lâu mà chưa tìm được chỗ dạy, hơn nữa nhà nghèo, cần phải phụ giúp mẹ già lo cho hai đứa em nhỏ đang tuổi học hành, anh tình nguyện lên “vùng cao” nhận ngôi trường này, một nơi mà ai cũng chê. Vài người được chỉ định nhưng tìm cách chạy chọt để được ở lại hay chuyển về nơi khác. Nhưng bù lại, trong cùng khóa sư phạm mới ra trường, anh là người đầu tiên được nhận chức danh hiệu trưởng, ngoài ra còn được phụ cấp thêm một số tiền “đắt đỏ, vùng cao”. Anh ở đây đã tròn một năm.  Tháng ngày gần như chỉ ở trong trường, làm bạn với đám học trò, hầu hết nói tiếng Việt chưa thông và hoàn toàn khác phong tục, tập quán.

Nhưng cũng nhờ cuộc sống hiu quạnh giữa núi rừng này, lương tháng nào anh cũng còn nguyên để gởi về phụ mẹ, giúp các em ăn học. Học sinh không nhiều, có khi hai lớp khác trình độ phải dồn lại học chung. Ngoài công việc hiệu trưởng, anh còn phải dạy thêm lớp Nhì và lớp Nhất, nhưng cũng chỉ gần hai mươi học sinh được gộp lại thành một lớp. Có đứa đi học trễ, nên dù cùng lớp nhưng tuổi tác khá chênh lệch nhau.

 

Từ khi quen biết anh, lúc nào không bận hành quân, đặc biệt những dịp cuối tuần tôi đều ghé lại trường ca hát, ăn uống với anh. Dù vậy, tôi cũng cẩn trọng, không dám cho anh vào gặp tôi trong khu vực đóng quân.

 

Điều vui là lần nào ghé lại, tôi cũng gặp vài cô học trò xúm xít bên anh, giúp anh dọn phòng, nấu nướng. Trong số này có cô bé mang nét đẹp hoang dại với đôi mắt to, xanh biếc, từng làm tôi bất ngờ xao xuyến. Nhờ có thầy trò anh mà những ngày sống giữa núi rừng đất đỏ buồn hiu này trở nên thú vị. Tôi còn học được một số tiếng Ê-đê và vài tập quán khá lạ lẫm của họ. Đặc biệt khi sống gần họ, những con người hiền lành chân chất ấy, tôi cảm thấy tâm hồn mình trở nên nhẹ nhàng yên ả, tạm quên phía trước đang có nhiều trận chiến đẫm máu đang chờ.

Một hôm, khi trời sắp tối, anh thầy giáo nhờ một người lính nhắn tôi ra gặp anh gấp. Thấy anh có vẽ bồn chồn, lo lắng, trên môi không còn nụ cười vui vẻ như trước đây, tôi ưu tư, không biết có chuyện gì. Anh kéo tôi vào trong phòng, đóng kín cửa lại, bảo nhỏ cho tôi biết là một đám Thượng cộng sẽ tổ chức pháo kích và tấn công vào khu vực đóng quân của tôi, có thể ngay trong tối hôm nay. Anh bảo chính cô bé học trò có đôi mắt đẹp ấy, vừa chạy vào cho anh biết để báo tin gấp cho tôi. Cô bé cũng tỏ ra lo lắng lắm. Một người bạn của cô có cha mẹ quen biết, dính dáng đến đám Thượng cộng này. Tôi bắt tay cám ơn rồi vội vàng trở về đại đội, lệnh cho im lặng vô tuyến và âm thầm rời khỏi vị trí, di chuyển đến đóng quân tạm tại một địa điểm khác cách đó không xa, báo cho ông Chi khu trưởng biết, để có kế hoạch đề phòng, và cho Pháo Binh một số tọa độ tiên liệu để yểm trợ khi cần thiết.

Và đúng như vậy, vào khoảng một giờ khuya hôm ấy Cộng quân đã pháo kích vào ngay vị trí Ban Chỉ Huy Đại Đội của tôi trên đỉnh đồi trong vườn cà phê, nơi tôi vừa rời khỏi, bằng hai khẩu súng cối 82 ly, bắn đi từ hai hướng. Tôi đã may mắn, kịp thay đổi phòng tuyến để đánh lừa, và có kế hoạch bao vây chúng, nhưng không hiểu vì sao chúng không tổ chức tấn công, nên đại đội tôi đã mất một dịp lập chiến công. Pháo Binh của Chi Khu phản pháo kịp thời, nhưng không hiệu quả, có lẽ không biết chính xác vị trí hai khẩu pháo của địch. Sáng hôm sau, trở lại vị trí, tôi giật mình khi thấy đạn pháo đã cày nát vị trí đóng quân của mình. Ngay chỗ tôi nằm, bây giờ trở thành mấy cái hố sâu, cỏ cây tung tóe.

Tôi kể cho ông quận trưởng biết sự tình. Ông cho mời anh thầy giáo vào quận khen thưởng và đãi anh cùng bọn tôi một chầu. Nhưng anh bảo, công này không phải của anh, mà là của cô học trò người Thượng. Hôm sau, chính tôi đã mang quà của ông Quận đến kín đáo trao cho cô bé, nói nhỏ lời cám ơn, và cùng ăn uống hát hò với thầy trò suốt ngày hôm ấy.

 

Khoảng năm tháng sau, đại đội tôi có lệnh rời khỏi Kiến Đức. đến phi trường Nhơn Cơ, sáp nhập với tiểu đoàn, để được không vận về Di Linh tiếp viện cho một đơn vị Biệt Động Quân bị địch quân phục kích và đang tăng cường vây hãm. Tôi chỉ kịp ghé lại trường vài phút để vội vã chia tay anh. Tôi mang tặng anh tấm poncho-light (loại chăn đắp rất mỏng và nhẹ) của một anh Cố vấn Mỹ đã tặng tôi trước khi về nước. Anh bảo sẽ rủ đám học trò ra ngã ba, nơi đoàn xe đang chờ, để tiễn tôi đi, nhưng tôi ngăn lại, không cho, bảo là không còn nhiều thời gian và tôi cũng rất bận với đồng đội của mình.

Tiểu Khu cho biết đã có một đại đội Bảo An mở đường, an ninh lộ trình, nhưng khi đoàn xe đến một ngã ba thì bị Cộng quân phục kích. Chiếc xe phía trước tôi bị giật mìn ngay chỗ đoạn đường đang sửa chữa. Tôi nhảy xuống khỏi xe vừa điều động phản công vừa gọi Pháo Binh yểm trợ và xin L-19 bao vùng. Mặc dù bất ngờ, và khoảng phân nửa một trung dội trên chiếc xe đầu bị giật mìn, bất khiển dụng, nhưng nhờ những người lính thiện chiến, can đảm, giàu kinh nghiệm, nên đại đội tôi kịp làm chủ tình hình. Khi đang đứng liên lạc tìm chiếc L-19 để hướng dẫn đến vị trí, một quả đạn súng cối rơi xuống cách tôi khoảng mấy mét, mảnh đạn đâm vào chân trái làm tôi có cảm giác tê buốt. Sau khi được anh y tá chich thuốc cầm máu, sát trùng và băng bó, tôi giao đại đội lại cho anh đại đội phó, và thay vì đi đến phi trường Nhơn Cơ, tôi được tản thương cùng các thương binh khác về bệnh viện tỉnh Quảng Đức ở Gia Nghĩa. Trưa hôm sau, Ông Chi Khu Trưởng Kiến Đức đến thăm, chở theo anh thầy giáo và cô học trò người Thượng đã từng giúp tôi một lần thoát chết trước đây. Cả hai người đã ôm chầm lấy tôi mà khóc, làm tôi cũng chạnh lòng.

Sau vài ngày, tôi được chuyển tiếp xuống QYV Nguyễn Huệ, Nha Trang, ngay quê tôi, bằng loại máy bay Caribou của Úc Đại Lợi. An ủi phần nào vì được gặp lại cha tôi mỗi ngày và một số bạn bè thường xuyên đến thăm. Cái chân trái của tôi bị thương khá nặng, nhưng may mắn là không bị cưa. Tôi phải điều trị ở đây hơn ba tháng. Những ngày nằm treo cái chân băng bột cứng đơ lên thành giường, nghe những đồng đội thương binh bên cạnh rên xiết, tôi càng nhận ra mình chỉ là một thằng lính mạt hạng, năm tháng chỉ còn biết có đồng đội, súng đạn, chiến trường, và ranh giới giữa sống – chết nhiều khi còn mỏng hơn sợi tóc, thì đâu dám mơ gì đến chuyện tương lai hay công hầu khanh tướng!

Đôi lúc, nhớ tới tiếng đàn giọng hát của anh thầy giáo trẻ và nhất là đôi mắt của cô bé học trò người Thượng, tôi cũng có chút xao xuyến, chạnh lòng. Đôi mắt hồn nhiên yên ả như mặt nước hồ thu giữa núi rừng tĩnh mịch mà sao cứ làm tôi gợn sóng mãi trong lòng. Tôi viết thư thăm và báo tin về cái chân ngày một phục hồi, nhưng mãi đến khi sắp xuất viện tôi mới nhận được tấm carte-postal, chỉ viết mấy dòng, với nét chữ của hai người. Tôi bỗng nhớ tới lần cuối cùng, khi hai thầy trò đến thăm tôi tại Bệnh viện Gia Nghĩa, và đã nhỏ những giọt nước mắt ân tình xuống giường bệnh của tôi.

 

Sau khi xuất viện, được nghỉ hai tuần phép, tôi về quê sống bên cạnh cha tôi. Từ ngày đi lính, ngoại trừ lần về phép ra trường, đây là dịp lâu nhất tôi được ở bên cạnh cha tôi, trong gió nội hương đồng nơi tôi đã ra đời và những năm tháng lớn lên không có mẹ. Về trình diện hậu cứ ở Ban Mê Thuột, tôi lại nhận sư vụ lệnh theo học khóa tham mưu đặc biệt một tháng tại Bộ Tổng Tham Mưu. Trở về đơn vị, vì cái chân còn yếu tôi không được về lại đại đội mà sang nắm Ban 3 Tiểu Đoàn (đặc tránh hành quân & huấn luyện, một phần vụ có liên quan ít nhiều tới khóa học vừa qua.)

Tháng 6 năm 1970, lúc này tôi đã được điều động về Bô Chỉ Huy Trung Đoàn giữ một chức vụ khác , cả trung đoàn di chuyển lên Quảng Đức, để được tăng cường một tiểu đoàn Biệt Động Quân, và một Chi đoàn Thiết Quân Vận, thành lập Chiến Đoàn , mở cuộc hành quân khá quy mô sang địa phận Cam-Bốt. Bộ Chỉ Huy Chiến Đoàn đặt bên cạnh Phi trường Nhơn Cơ. Cuộc hành quân mang tên “ Bình-Tây III” này kết thúc sau hơn một tháng với nhiều thắng lợi. Các đơn vị thống thuộc được về nghỉ quân chung quanh khu vực, chờ phương tiện triệt thoái. Một tiểu đoàn đóng quân tại Kiến Đức, anh tiểu đoàn trưởng lại là ông anh rất thân, trước kia là đại đội trưởng đầu tiên của tôi khi tôi mới ra trường. Lính bắn được con nai, anh gọi máy bảo tôi lên nhậu với anh, nhân anh cố vấn tiểu đoàn mới nhận tiếp tế, biếu lại mấy chai whisky. Tôi mừng thầm, tuy thèm lắm. nhưng nghĩ đến rượu với thịt nai thì ít mà nhớ đến đôi mắt cô bé người Thượng lúc trước thì nhiều, tôi xin phép ông Trung Đoàn Trưởng rồi hú theo mấy chú lính hộ tống chạy lên Kiến Đức. Nhai mấy miếng thịt nai và uống vội mấy hớp rượu, tôi chạy sang ngôi trường tiểu học.

Rất vui khi bất ngờ được gặp lại anh thầy giáo và có cả cô học trò thuở trước. Nhưng điều làm tôi bất ngờ hơn là hai người bây giờ đã là vợ chồng. Một tấm ảnh cưới thật đẹp được phóng lớn treo trên vách, Căn phòng ngày xưa giờ đã được nới rộng, sửa sang và trang hoàng khá ấm cúng. Tôi ngạc nhiên reo lên mừng rỡ và ôm lấy hai người. Anh còn cho biết, bây giờ cô cũng đang là cô giáo phụ trách lớp mẫu giáo của trường.

Tôi đùa, bảo “cô học trò cưới ông thầy làm chồng mà không cho tôi biết để có quà mừng”, rồi đưa cái nón sắt tôi đang cầm trên tay bảo cô ôm trước bụng, như một ví von khi chúc cho cô sớm có bầu, “bắt được cái con” để tôi gửi bù quà. Anh chồng đưa tay chỉ cái poncho-light trên giường, bảo “bọn em vẫn đắp chung cái mền quý mà anh cho đấy chứ!” Khi chia tay, tôi ôm vai hai người và nói với anh: “Chắc bây giờ anh đã chịu nhận nơi này làm quê hương rồi phải không?” Hai vợ chồng cười. Khi nói lời chia tay, cô vợ khệ nệ cầm cái nón sắt trả lại, ngước nhìn tôi với nét xúc động, đôi mắt đẹp của ngày xưa lại khuấy động trái tim tôi. Tôi cười mà thấy lòng man mác!

Trong nhiều năm bị tù tội từ Nam ra Bắc, dù cuộc sống tăm tối khốn cùng, nhưng hình ảnh của anh thầy giáo và đặc biệt đôi mắt của cô bé người Thượng thỉnh thoảng vẫn thấp thoáng từ ký ức. Tôi nghĩ chắc chắn sẽ không bao giờ còn gặp lại họ. Hơn nữa lúc ấy, dường như tôi cũng chẳng còn tha thiết tới điều gì.

 

Ra tù một thời gian ngắn, tôi cùng ông anh và một số bạn bè cùng tù tổ chức vượt biển. Tất cả quá khứ đành bỏ lại phía sau lưng, có còn chăng chỉ thấp thoáng đâu đó ở trong lòng.

Mới đây tôi bất ngờ đọc được bản tin trên Facebook của một người nào đó ở trong nước, có kèm theo một clip ngắn. Bản tin với cái tựa “Người đàn bà khí khái của Dăk-Nông đã vĩnh viễn ra đi”. Đó là người đàn bà từng viết đơn gởi đi các nơi để phản đối việc chính quyền CS cho Trung Cộng khai thác bauxite và thiết lập nhà máy Aluminum ở Dăk-Nông (Tình Quảng Đức cũ). Bà cũng là người kịch liệt phản kháng khi chính quyền cưỡng chế, cướp đất đai canh tác của người Thượng, truy bức xô đuổi họ ra khỏi nương rẫy, bản làng, nơi mà họ đã từng bao đời khai phá và sống chết ở đây. Bà cùng người chồng đã từng bị đàn áp, bắt bớ, tù đày rất nhiều lần. Đặc biệt cái clip đã ghi lại hình ảnh bà cùng chồng tổ chức biểu tình vào tháng 7 năm 2016, khi đường ống từ nhà máy Alumin Nhơn Cơ của nhà thầu Chalieco Trung  Cộng  bị vỡ khiến 9,63 mét khối chất kiềm chảy ra ngoài, làm nhiễm độc trầm trọng nguồn nước và hủy hoại môi trường sống của dân chúng trong vùng.

Đứng trước một rừng công an với đủ loại vũ khí trên tay, ông bà không hề nao núng, dang tay bảo vệ những người dân khốn khổ. Khi một đám công an lên đạn chĩa súng thị uy, bà bước tới, mở to đôi mắt sáng quắc đầy uất hận, thách thức. Tôi bỗng giật mình. Đôi mắt đâp mạnh vào tâm não làm tim tôi đau buốt. Tôi vừa nhận ra đó chính là đôi mắt đẹp hiền lành của cô bé học trò người Thượng ngày xưa, sau này là vợ anh thầy giáo mà tôi hằng quý mến. Họ đã từng cứu tôi cùng đồng đội của tôi một lần thoát chết. Và cũng chính từ đôi mắt đẹp này đã nhỏ những giọt nước mắt ân tình xuống giường bệnh tôi nằm, sau một lần tôi bị thương ở Quảng Đức, đúng 55 năm về trước. Zoom lớn cái clip trên màn ảnh computer, tôi xem thật kỹ lại một vài lần nữa để nhận rõ khuôn mặt và nhất là đôi mắt của cô nàng, mặc dù bây giờ ánh mắt ấy đã không còn hồn nhiên như mặt nước hồ thu thuở trước. Sau đó tôi cũng nhận ra người chồng, anh hiệu trưởng trẻ tuổi, dễ thương, đàn và hát rất hay ngày trước. Bây giờ cả hai đều già đi nhiều, tóc đã hoa râm và gầy gò hơn trước. Người viết bản tin cũng cho biết anh chồng đã chết trước đó gần hai năm, sau nhiều ngày bị đày ải, tra tấn trong tù. Giờ thì hai người đã gặp lại nhau ở chốn bình an vĩnh cửu.

Từ nay, tôi sẽ mãi mãi không bao giờ còn nhìn thấy hai người trên thế gian này, nhưng bóng dáng của họ và nhất là đôi mắt của cô bé người Thượng năm nào sẽ không bao giờ rời khỏi ký ức và trái tim tôi. Đôi mắt đã để lại trong tôi biết bao tiếc thương, cùng cả niềm tin yêu và hy vọng. Đôi mắt của mùa Xuân.

https://www.youtube.com/watch?v=-sp5rar2HHk

 

 

 

Phạm Tín An Ninh

QUA CƠN MÊ. SÁNG TÁC: TRỊNH LÂM NGÂN. TRÌNH BÀY: DUY VĂN