Thứ Năm, 27 tháng 3, 2014

NĂM MỚI CHUYỆN CŨ


 Trần Hùng

 Nhân dịp đầu năm, thủ tướng CSVN Nguyễn Tấn Dũng có viết một bài. Bài này dài hơn 4.000 chữ, dĩ nhiên được đăng tải trên tất cả các báo chí lề phải. Có tờ đặt tựa cho nó là "Thông điệp đầu năm 2012", có tờ gọi là "Thông điệp đầu năm mới"...

Nếu gọi là "Thông điệp đầu năm" thì nó không mang nội dung như bình thường vẫn có, nghĩa là trình bầy trung thực thành tích trong năm qua với những ưu, khuyết căn bản, đồng thời đề ra hướng đi cho năm sắp tới. Bài viết này trái lại không đề cập gì đến tình hình năm vừa qua, mà chỉ có vài giòng nói về "những thành tựu quan trọng trong việc xây dựng thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN sau hơn 20 năm thực hiện đường lối đổi mới". Phần còn lại, chú trọng phân tích về việc "tập trung sức hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường trong năm 2012, theo quan điểm đã được Ðại hội Ðảng lần thứ XI xác định", với những khẩu hiệu quen thuộc, những lý lẽ xa rời thực tế, và những hứa hẹn viển vông, theo kiểu "khó khăn là nhất thời, thuận lợi là căn bản...". Có thể nói, đây là một loại nghị quyết dành cho cán bộ học tập hơn là để nhắm đến quảng đại quần chúng.

Như thế để tổng kết tình hình đất nước trong năm 2011, những người quan tâm có thể nêu lên những điều gì? Có nhiều điều để bình phẩm, nhưng chỉ cần 2 chữ cũng đủ nói lên đời sống của người dân ngày hôm nay: thê thảm!

Thê thảm trước hết vì làm ăn kinh tế hoàn toàn bết bát. Năm 2011 không có lãnh vực nào thành công. Vẫn biết những con số thống kê của nhà nước CS thường không chính xác, hay che giấu mảng tối và tô đậm mầu hồng, nhưng chỉ với những gì đã được họ công bố, và nhìn vào thực tế, cũng đủ để có nhận định như trên. Theo những con số này thì nợ công hiện lên đến 70% GDP, dự trữ ngoại tệ chỉ còn trên 12 tỷ nghĩa là chỉ đủ cho hơn 1 tháng nhập cảng, tỷ lệ phát triển chưa tới 6% mà lạm phát lại ở mức cao nhất Á châu: hơn 18%... Tình hình trên đã làm nhiều nhà đầu tư bỏ chạy, khiến nhiều cổ phiếu trên thị trường chứng khoán hiện có trị giá chưa bằng 1 ly trà đá, hay chỉ bằng 3 cọng hành ngoài chợ như so sánh của một vị tiến sĩ kinh tế ở trong nước.

 Kinh tế thất bại chính là kết quả của chính sách kinh tế què quặt mang cái đuôi "định hướng xã hội chũ nghĩa" mà mức lợi nhuận không đủ để đáp ứng túi tham không đáy của hệ thống tham nhũng có chân rết chằng chịt khắp từ trung ương đến địa phương, mà trường hợp Vinashin mang nợ hơn 4 tỷ đô la mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, hay chương đầu của một chuyện dài nhiều tập...

Tình trạng nói trên có thể vẫn chưa là ảm đạm đối với cán bộ, quan chức hay giới tư bản đỏ, bởi vì những thành phần này vẫn có thể thưởng thức những chai rượu hàng mấy trăm đô, ăn bát phở bò Kobe giá tiền triệu, ăn nhậu với các em "chân dài" trên tầu phà sông nước, hoặc giải trí bằng những ván cờ tướng cá cược 4 tỷ đồng... Nhưng đối với đa số quần chúng thì cuộc sống hiện nay đã ở mức tận cùng. Ngay trên báo lề phải đã đăng tải những tin tức thường vẫn bị che giấu: nạn đói giáp hạt ở nhiều nơi, kêu gọi góp tiền cứu đói, mua quần áo ấm cho các trẻ miền cao. Nhiều gia đình tang thương phải sống nhờ sự cưu mang của làng xóm. Trẻ em đói, người lớn đói... Nhiều cụ già phải cố ngủ để quên đói. Ngay ngày đầu năm một thanh niên trai tráng đi bán cam đột nhiên ngất xỉu vì "từ sáng tới giờ chưa có gì để ăn...". Đó không phải là trường hợp cá biệt, mà là điển hình cho tình trạng đói của tầng lớp bình dân. Nhiều triệu công nhân, học sinh ra khỏi nhà buổi sáng với cái bụng đói như anh ta... Đói vì không đủ ăn. Khi ăn thì chỉ những bó rau héo hay miếng thịt ôi. Và không phải bỗng dưng mà chuột cống cũng đã trờ thành nguồn cung cấp protein chính cho một số người dân ở ngay tại thủ đô!

Đời sống vật chất đã như thế, những lãnh vực khác cũng tệ hại không kém.

 Trước hết thử nhìn qua lãnh vực giáo dục. Tình hình kiếm sống khó khăn khiến nhiều gia đình không thể cho con em đến trường. Số còn lại may mắn, thì bố mẹ của các em cũng luôn lao đao với đủ mọi chi phí từ lúc đi tìm trường - đầu vào - cho đến khi thi cử - đầu ra -, khiến việc cắp sách đến trường của các em trở thành một nhu cầu xa xỉ, có thể bị chấm dứt bất cứ lúc nào. Trong lãnh vực giáo dục, người ta có thể tóm tắt: trình độ của học sinh thì đi xuống, đặc biệt là môn sử, và tình trạng bạo lực thì đi lên, bao gồm cả nạn thầy đánh trò, trò đánh thầy và học trò đánh nhau! Nếu phải nhìn rõ hơn, ở đây chúng ta có thể mượn báo cáo năm 2011 của Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc, theo đó chỉ số giáo dục của Việt Nam rất thấp, đứng hạng 128 trong số 187 quốc gia.

 Sang lãnh vực y tế, đương kim bộ trưởng y tế CSVN Nguyễn Thị Kim Tiến đã giúp chúng ta đưa ra 2 nhận định nổi bật, đó là tình trạng quá tải và tệ nạn phong bì. Bà Tiến nói vô cùng đau đớn khi nhìn thấy cảnh bệnh nhân nằm 3, 4 người trên một giường và cả ngoài hành lang, và bà cũng bảo rằng tệ nạn phong bì đã làm bẩn áo blouse! Bà chỉ lập lại những điều mà các bộ trưởng tiền nhiệm của bà đã từng nói nhiều lần, nhưng trình độ diễn xuất quá xuất sắc của bà để người ta tưởng là những chuyện này mới vừa xẩy ra ngày hôm trước, nên rốt cuộc chỉ giúp nhấn mạnh thêm cái "tư duy nhiệm kỳ" của chính quyền cộng sản. Bà Tiến sẽ ra đi, nhưng các vấn nạn trên sẽ còn tồn tại để người bộ trưởng kế nhiệm sẽ có những màn trình diễn tương tự...

Một lãnh vực khác nữa là giao thông. Hiếm nơi nào mà tình hình giao thông hỗn loạn như tại Việt Nam. Nhà nước đã có sẵn câu thần chú: "Ý thức chấp hành giao thông của người dân quá kém", để che giấu cho những thực tế là đường xá thiếu thốn lại hư hỏng nặng, cách phân bố cung đường lạc hậu và tùy tiện, và bộ phận quản lý chỉ nhắm vào việc làm tiền. Khi xây cất cầu đường cũng để "rơi vãi" tiền vào túi, đến khi kiểm soát giao thông cũng lại "tranh thủ" để kiếm ăn. Rốt cuộc số người chết vì tai nạn giao thông hàng năm nhiều hơn con số thường dân thương vong thời chiến tranh. Và những người còn sống phải dành hàng ngày mấy tiếng đồng hồ "tụ tập" trên đường phố vì nạn "ùn tắc", hay tìm cách bơi trên những con phố biến thành sông khi trời đổ mưa.  Những ngày cuối năm, bỗng xẩy ra mấy chục vụ cháy xe bất thường. Xe bị cháy gồm đủ các loại xe hơi cũng như xe gắn máy, gồm đủ các hiệu xe Nhật cũng như xe Mỹ... Tuy nhiên, việc điều tra hầu tìm biện pháp phòng ngừa, nhà nước để cho nhân dân... tự phát. Các cơ quan "chức năng" còn đang bận tìm cách "vô hiệu hoá" nạn tham nhũng trong ngành giao thông. Trước kia có lệnh "khâu miệng túi" của các nhân viên cảnh sát đang hành nghề. Nay điều chỉnh là CSGT chỉ được phép mang trong người tối đa 100.000 đồng. Chính người ban lệnh chắc cũng không tin vào hiệu lực của các biện pháp quái gở nói trên, nên vừa rồi đã ra lệnh bắt giữ nhà báo Hoàng Khương của tờ Tuổi Trẻ. Anh là người đã thực hiện nhiều bài phóng sự về nạn tham nhũng trong nghành CSGT. "Vô hiệu hoá" Hoàng Khương, nhà nước tin rằng nạn tham nhũng trong lãnh vực này sẽ không còn tồn tại, ít nhất là trên những trang báo...


Những điều nghịch lý trên đất nước Việt Nam bao trùm trong mọi lãnh vực, cho tất cả mọi người... chẳng phải chỉ trong một vài lãnh vực vừa nêu, vì thế không thể trình bầy hết được trong một bài viết. Một vài điều nêu ra chỉ để cho thấy thực tế hoàn toàn khác xa với những điều hoa mỹ giả tưởng mà Nguyễn Tấn Dũng phô trương trong "thông điệp đầu năm" như "tăng tốc phát triển, rút ngắn khoảng cách với các nước trong khu vực, xây dựng thể chế kinh tế thị trường hiện đại". Với "lợi ích phe nhóm" và "tư duy nhiệm kỳ", nói theo kiểu của các quan cộng sản, làm sao CSVN có thể rút ngắn khoảng cách với các nước trong khu vực, khi một cuộc nghiên cứu cho thấy chỉ để bắt kịp Thái Lan cũng phải mất gần 100 năm! Để tổng kết về bản "thông điệp" của Nguyễn Tấn Dũng, phải mượn lời của một thanh niên yêu nước vừa viết trong bài có tựa đề "Tạm biệt 2011: ’Tất cả chỉ là dối trá, bịp bợm’".


VIỆT CỘNG - VIỆT CỘNG

  KIẾN NÂU


 Hai tieáng naøy, toâi khoâng hieåu sao, cho ñeán ngaøy nay, noù trôû thaønh hai tieáng xaáu xa, kinh tôûm nhaát trong soá nhöõng danh töø ñeå aùm chæ nhöõng haïng ngöôøi maø ai ai cuõng oaùn gheùt, haän thuø vaø muoán xa laùnh. Nhöng hai tieáng Vieät Coäng nguyeân thuûy ñaâu coù gì laø xaáu xa, noù chæ laø moät danh töø gheùp thöôøng thoâi, nhö röøng nuùi, bieån khôi, ñoàng aùng… nhöng theo thôøi gian bieán ñoåi, noù trôû thaønh moät danh töø gheâ tôûm vaø ruøng rôïn luùc naøo chuùng ta khoâng hay.

Neáu ai chæ moät teân naøo ñoù maø noùi “ Maày laø thaèng Vieät Coäng” thì coù nghóa ngöôøi ñoù laø moät ngöôøi xaáu xa nhaát trong xaõ hoäi hieän nay. Chaúng thaø chöûi cha ngöôøi ta, ngöôøi ta khoâng giaän baèng chuûi “Maày laø thaèng Vieät Coäng”. Nhö vaäy ñuû bieát hai chöõ Vieät Coäng bò ngöôøi ñôøi thuø gheùt nhö theá naøo roài. Maø nghó cuõng ñuùng thoâi.

Nhôù luùc toâi coøn nhoû, naêm toâi 11 tuoåi, coøn hoïc ôû tröôøng Tieåu hoïc Vónh Lôïi, caùch laøng Vónh Höïu cuûa toâi chöøng ba caây soá. Moãi saùng thöù hai ñaàu tuaàn, meï toâi phaûi ñöa toâi ñeán tröôøng vaø toâi löu truù taïi nhaø dì toâi cho ñeán cuoái tuaàn môùi trôû veà Vónh Höïu. Moät buoåi saùng thöù hai ñaàu tuaàn, cuõng nhö moïi khi, meï toâi xeáp ñaâu 2 chuïc tröùng gaø vaøo moät caùi gioû ñeå khi ñöa toâi ñeán tröôøng xong laø meï toâi ra chô baùn 2 chuïc tröùng gaø ñoù, laáy tieàn mua caùc thöùc aên khoâ khaùc. Hai meï con ñang ñi, ñoä coøn nöûa ñöôøng laø tôùi laøng Vónh Lôïi, thình lình trong moät buïi caây raäm raïp, coù moät ngöôøi maëc ñoà ñen, tay caàm khaåu suùng ngaén saùng loaùng, nhaûy ra chaän meï con toâi laïi, quaùt to: Ñöùng laïi! Anh ta ñöa hoïng suùng ngay truôùc traùn meï toâi, roài ñöa sang qua toâi, quô qua quô laïi treân ñaàu toâi, hoûi meï con toâi coù phaûi ñem tröùng ra chôï ñeå baùn cho Taây khoâng? (Luùc ñoù, ôû taïi chôï Vónh Lôïi, ngay phía beân kia ñaàu caàu saét, coù moät caùi ñoàn cuûa ngöôøi Phaùp ñoùng taïi ñoù). Meï toâi run run noùi:

- Daï thöa oâng, ñaâu phaûi, toâi ñem tröùng naøy ra chôï baùn ñeå laáy tieàn mua thöùc aên.

- Chöù khoâng phaûi meï con baø ñem löông thöïc cung caáp cho Taây sao?

- Daï thöa oâng, ñaâu coù phaûi nhö vaäy.

- Thoâi laàn naøy toâi tha cho meï con baø ñoù, nhöng gioû tröùng thì bò UÛy ban tòch thu. Nhôù laàn sau, coøn gaëp meï con baø ñem tröùng ra chôï nhö vaäy nöõa laø toâi seõ baén boû.

- Daï meï con toâi ñoäi ôn oâng.

Thaät huù hoàn huù vía. Laàn ñaàu tieân trong ñôøi, toâi môùi nhìn thaáy khaåu suùng luïc. Sao noù uy duõng, hieân ngang, troâng raát deã sôï. Vaø cuõng laàn ñaàu tieân trong ñôøi toâi môùi bieát ñoù laø nhöõng keû goïi laø Vieät Minh, nhöõng ngöôøi maëc ñoà ñen, ñaàu quaán khaên raèn, roài sau naøy trôû thaønh Vieät Coäng vaø hai chöõ Vieät Coäng ñaõ aùm aûnh toâi töø suoát thôøi beù thô cho ñeán khi khoân lôùn.

Neáu khoâng coù laàn bò ñoùn ñöôøng, bò ñe doïa baén boû hoâm ñoù, toâi ñaõ trôû thaønh moät teân Vieät Minh töø thôøi treû daïi naøy roài. Toâi coøn nhôù raát roõ, ôû tuoåi 11, 12, toâi say meâ nhöõng baøi haùt eâm ñeàm, nhö:

“ Coøn ñaâu treân chieân khu trong röøng chieàu
Beân ñeøo laéng suoái reo, ngaøn thoâng reo
Coøn ñaâu treân chieán khu trong röøng chieàu
Beân ñeøo ñoaøn quaân reùo, ñaïn bay veøo…”

Hay huøng duõng, nhö:

“ Muøa thu roài ngaøy haêm ba, ta ra ñi theo tieáng goïi sôn haø nguy bieán…”

Hoaëc:

“Ñoaøn giaûi phoùng quaân moät loøng ra ñi
Naøo coù saù chi ñaâu ngaøy trôû veà…”

Vaø coøn nöõa:

“Naøo anh em ta cuøng nhau xoâng pha leân ñaøng
Kieám nguoàn töôi saùng…”

Hay laø nhöõng baøi thô maø giôø ñaây hôn 60 naêm qua, toâi vaãn coøn nguyeân trong trí nhôù:

“Toâi muoán toâi laø moät cöùu thöông
Caïnh theo chieán só ñeán sa tröôøng
Naèm laên treân laù hay rôm uû
Baêng traéng ñaàu mình nhöõng veát thöông”

Thaät laø laõng maïn, thaât laø deã thöông. Laøm sao maø toâi khoâng bò quyeán ruõ bôûi neùt nhaïc, lôøi thô nhö vaäy ñöôïc. Cho neân toâi coù yù nghó laø mình seõ phaûi theo maáy anh lôùn ñeå ñöôïc vaøo böng, ñöôïc nghe tieáng suoái reo, ngaøn thoâng reo, ñöôïc naèm laên treân laù hay rôm uû, ñöôïc nöõ y taù saên soùc veát thöông… Roài moät ngaøy noï, toâi ñöôïc theo ñoaøn bieåu tình ñi boä töø laøng Vónh Höïu cuûa toâi leân tôùi tænh Goø Coâng, caùch xa laøng toâi 14 caây soá, ñeå goïi laø… uûng hoä Vieät Minh. Thöùc daäy töø 3 giôø khuya, chuaån bò côm vaét muoái meø, taäp hôïp laïi roài thaùp tuøng ñoaøn ngöôøi, ñi theo nhòp troáng quaân haønh “raäp raäp thuøng, raäp raäp thuøng”… loäi boä suoát 14 caây soá, nhôø vöøa ñi vöøa haùt “Naøo anh em ta cuøng nhau xoâng pha leân ñaøng”, cho neân thaèng con nít 11 tuoåi nhö toâi, khi ñeán nôi, naøo coù thaáy chuùt meät moûi gì ñaâu? Nhöng sau laàn gaëp gaõ Vieät Minh vôùi khaåu suùng gieát ngöôøi ñoù, toâi ñaõ böøng tænh giaác mô boû hoïc, troán cha meï ñeå ra böng bieàn.

Vieät Coäng! Chæ hai tieáng thoâi, nhöng sao thieân haï hoaûng hoát, kinh hoaøng khi nghe ñeán noù. Naêm 1954, gaàn moät trieäu ñoàng baøo mieàn Baéc, cuõng vì hai tieáng naøy maø phaûi boû heát cuûa caûi, queâ höông, laøng xoùm, moà maû oâng baø ñeå chaïy voâ mieàn Nam xa laéc xa lô, troán khoûi beø luõ Vieät Coäng. Naêm 1975 cuõng vaäy, vì hai tieáng naøy maø hôn hai trieäu ngöôøi daân mieàn Nam phaûi lieàu cheát, baèng ñuû moïi caùch ñeå laùnh xa loaøi quyû döõ. ÔÛ thoân queâ mieàn Nam, khi nghe maáy tieáng “Vieät Coäng veà” hay “Maáy oång veà” laø baø con goàng gaùnh, giaø treû, beù lôùn chaïy troái cheát veà phía thaønh phoá ñeå troán khoûi boïn Vieät Coäng. Roài naøo Vieät Coäng phaùo kích vaøo thaønh phoá, vaøo quaän lî gieát haïi daân laønh, gieát haïi treû thô nôi tröôøng hoïc. Vieät Coäng ñaøo loä, ñaáp moâ, ñaët mìn, phaù caàu… Coøn Vieät Coäng ngaøy nay thì ngoaøi tham nhuõng coøn toâi baùn nöôùc, buoân daân, baøn tay chuùng phaïm traêm ngaøn thöù toäi aùc. Vieät Coäng ngaøy nay baùn röøng, baùn bieån, baùn giang sôn cha oâng cho Taøu, Vieät Coäng ngaøy nay ñoäc aùc, taøn nhaãn vôùi daân chuùng, nhöng co ro, cuùm ruùm tröôùc thaèng Taøu nhö sôï oâng noäi, oâng coá cuûa chuùng, baét daân boû tuø neáu daân ñöùng leân yeâu nöôùc choáng laïi luõ Haùn xaâm laêng.

Roài toâi mieân man suy gaãm, khoâng bieát nhöõng teân nhö Nguyeãn Taán Duõng, Tröông Taán Sang, Nguyeãn Phuù Troïng nghó sao - nhöng khoâng bieát nhöõng teân naøy coù bieát suy nghó khoâng – chuùng coù thaáy raèng sao mình ñi ñeán ñaâu, thieân haï boû chaïy heát vaäy? Mình giaønh ñöôïc phaân nöûa xöù sôû mieàn Baéc, ñaùng leõ daân chuùng phaûi ôû laïi vôùi mình ñeå kieán thieát xöù sôû chöù, sao gaàn caû trieäu ngöôøi laïi boû chaïy vaøo Nam. Roài mình cöôùp ñöôïc luoân phaân nöûa mieàn Nam coøn laïi, thieân haï laïi uøn uøn boø chaïy nöõa, caû hôn hai trieäu ngöôøi xa laùnh mình. Taïi sao vaø taïi sao? Chuùng khoâng töï ñaët caâu hoûi ñoù vôùi chính chuùng sao? Mình ñi ñeán ñaâu thì ngöôøi ta chaïy troái cheát khoûi nôi ñoù. Mình laø thöù gì vaäy? Nhìn hình aûnh cuoäc di cö naêm 1954, treân nhöõng chieác taøu haù moàm, nhìn nhöõng göông maët hôùt hô hôùt haõi, maát hoàn, chaïy ñoân chaïy ñaùo ñeå rôøi khoûi Saigon thaùng tö naêm 1975, roài nhìn nhöõng caûnh lieàu cheát vöôït bieân leân ñeán cao ñieåm, töø naêm 1975- 1980, neáu chuùng laø ngöôøi, chuùng phaûi suy nghó chöù? Mình cuõng laø ngöôøi nhö hoï, ñaàu, maét tay chaân cuõng ñaày ñuû nhö hoï, taïi sao hoï sôï mình maø chaïy heát nhö theá? Mình coù phaûi laø quyû döõ hay aùc thuù gì ñaâu?

Nhöng toâi nghó, Vieät Coäng coøn ñaùng sôï hôn laø quyû döõ nöõa. Nhìn laïi, töø caùi thôøi beù thô, thuôû maø meï con toâi ñem hai chuïc tröùng gaø ra chôï baùn ñeå coù tieàn mua thöùc aên cho gia ñình, ñeán ngaøy nay, ñaõ hôn 60 naêm troâi qua, toâi caûm thaáy ruøng mình, gheâ sôï. Töø nhöõng vieäc baét ngöôøi cho moø toâm, thaû xaùc troâi soâng thuôû ñoù, cho ñeán nhöõng vuï löôøng gaït, gian doái cöôùp giaät cuûa Vieät Coäng ngaøy nay, nhìn söï daõ man taøn aùc cuûa Vieät Coäng ñoái vôùi ngöôøi daân cuøng chung maùu muû … thaät khoâng theå naøo töôûng töôïng noåi. Quyû chæ nhaùt, chæ huø ngöôøi ta thoâi, chöù khoâng haïi ngöôøi ta, maø neáu quyû coù haïi thì chæ haïi moät ngöôøi thoâi. Coøn Vieät Coäng haïi caû moät daân toäc, tieäu dieät taát caû, ñaát ñai, soâng bieån, nuùi röøng khoâng coøn, nhöng ñoù laø noùi veà maët nhöõng gì coøn nhìn thaáy ñöôïc. Coøn veà maët khoâng nhìn thaáy ñöôïc thì laø Vieät Coäng taøn phaù caû ñaïo ñöùc, dung döôõng toäi aùc, gieát cheát söï trong traéng trong loøng treû thô, ñöa nhieàu theá heä con em chuùng ta vaøo voøng toái aùm, daïy chuùng doái traù, daïy chuùng toäi aùc…

Nhöng nhö vaäy cuõng chöa ñuû. Nhöõng nguôøi ñaõ quaù sôï chuùng maø boû xöù ra ñi, ñeå xöù cho chuùng ôû cuõng chöa ñöôïc yeân thaân. Chuùng coøn cho tay chaân boä haï, nuùp boùng döôùi danh nghóa naøy, danh nghóa noï, chaïy theo ra ngoïai quoác ñeå quyeát haønh haï nhöõng ngöôøi tî naïn Coäng saûn naøy cho ñuû… 36 kieåu cuûa chuùng. Thaät trôøi khoâng dung, ñaát khoâng tha. Ngaøy xöa, chuùng ñaõ chieám ñöôïc phaân nöûa nöôùc Vieät Nam, töôûng ñaâu raèng chuùng cuøng mieàn Nam thi ñua laøm cho daân giaøu nöôùc maïnh, nhöng nhö chuùng ta ñaõ bieát, Vieät Coäng cho ñeán 1975, coøn chöa thaáy caùi thang maùy “bieát taøng hình” laø gì, chöa ñöôïc nhìn chieác ñoàng hoà “12 truï, 2 cöûa soå, khoâng ngöôøi laùi” laø gì, khoâng hieåu caùi boàn caàu “ñeå röûa rau” hay ñeå laøm gì, trong khi mieán Nam luùc ñoù ñaõ laø moät trong nhöõng quoác gia taân tieán ôû Ñoâng Nam AÙ chaâu. Roài loøng tham voâ ñaùy, thöïc haønh chuû nghóa Coäng saûn toaøn caàu cuûa chuùng, chuùng cöôùp luoân mieàn Nam. Thieân haï laïi boû chaïy, chuùng röôït theo ra ñeán ngoïai quoác ñeå aùp duïng… 36 kieåu leân ñaàu leân coå ngöôøi ñaõ sôï chuùng maø boû chaïy 36 naêm tröôùc.

Neáu toâi coù laøm anh muoân vaøn böïc töùc, xin anh cöù chöûi toâi laø thaèng maát daïy, thaèng laùu caù, thaèng bæ oåi, thaèng ñeâ tieän, thaèng voâ hoïc, thaèng… thaèng gì cuõng ñöôïc, hay baûo toâi laø thaèng khoâng cha khoâng meï, hay laø thaèng do… con gì sanh ra cuõng ñöôïc noát, nhöng xin ñöøng baûo toâi laø Vieät Coäng. Maày laø thaèng “Vieät Coäng”, hai tieáng naøy naëng laém, anh bieát khoâng? Noùi nhö theá laø anh chöûi toâi ñaáy, maø chöûi toâi thaât naëng, ñoù laø tieáng chöûi gheâ gôùm nhaát, ñaùng sôï nhaát trong nhöõng tieâng chöûi ñöông thôøi. Vì hai tieáng naøy ñoàng nghóa vôùi aùc nhaân, hung ñaûng, aùc quyû, aùc tinh, man di, moïi rôï, löu manh, gian xaûo, coân ñoà, thaûo khaáu… , loïai quyû quaùi tinh ma, nghóa laø boïn trôøi ñaùnh thaùnh ñaâm, trôøi tru ñaát dieät.

Kiến Nau



VĂN MINH RỖNG RUỘT

* ÑINH LAÂM THANH *


Muoán ñaùnh giaù vaên minh tieán boä cuûa quoác gia naøo ñoù, ngöôøi ta baét buoäc phaûi xeùt ñeán ba laõnh vöïc quan troïng laø giaùo duïc, y teá vaø trình ñoä vaên hoùa cuûa daân, chöù khoâng theå caên cöù vaøo caùc hình thöùc haøo nhoaùng beân ngoaøi cuûa caùc haï taàng cô sôû ñeå keát luaän moät caùch voäi vaõ. Moät ñieàu thaät ñau loøng laø, ña soá ngöôøi haûi ngoaïi du lòch Vieät Nam veà thöôøng reâu rao tuyeân truyeàn cho coäng saûn raèng, Vieät Nam baây giôø ñaõ hoaøn toaøn ñoåi môùi : xa loä theânh thang, nhaø cao cöûa roäng… Rieâng vaán ñeà aåm thöïc, du hí cuõng nhö tình duïc thì coøn noåi baät hôn caû Thaùi Lan. Hoï coøn cho bieát ôû Vieät Nam khaùch muoán aên gì, muoán kieám gaùi loaïi naøo, muoán laøm vua doåm vaøi giôø… duø baát cöù ôû ñaâu, giôø naøo ñeàu coù ngöôøi phuïc vuï taïi choã maø giaù caû laïi reû maït. Thaät ra ñaây laø nhöõng mieáng moài duï doã maø vieät gian coäng saûn ñaëc bieät duøng ñeå caâu moät soá löôïng lôùn ngöôøi Vieät haûi ngoaïi veà du hí haøng naêm. Thaønh phaàn ngöôøi goác Vieät naày ñaàu oùc coøn thieån caän, chæ bieát nhöõng gì tröôùc maét maø queân maát caùi caên baûn caàn thieát nhaèm phuïc vuï ñôøi soáng con ngöôøi moät caùch thieát thöïc, höõu hieäu vaø laâu daøi…  

Ñoái vôùi caùc xöù vaên minh AÂu-Myõ, vaán ñeà y teá ñöôïc caùc quoác gia taïi ñaây chuù troïng vaø ñöa leân haøng ñaàu trong chöông trình phuïc vuï ñôøi soáng haèng ngaøy cuûa ngöôøi daân. Tuøy theo cheá ñoä y teá, moïi ngöôøi duø thuoäc giai caáp naøo cuõng ñöôïc höôûng, khoâng nhieàu thì ít, chöông trình giuùp ñôû vaø trôï caáp cuûa chính phuû veà vaán ñeà söùc khoûe caù nhaân. Trong ñoù, moät soá lôùn quoác gia ôû AÂu-Chaâu gaàn nhö hoaøn toaøn mieãn phí cho nhöõng ngöôøi lôùn tuoåi cuõng nhö nhöõng gia ñình coù möùc lôïi töùc thaáp. Ngoaøi ra ñoái vôùi nhöõng tröôøng hôïp caáp cöùu, sinh ñeû hoaëc caùc beänh khoù chöõa trò cuõng ñöôïc nhaø nöôùc nghieân cöùu vaø mieãn phí cho daân chuùng, nhaát laø ñoái vôùi nhöõng baø meï vaø ngöôøi lôùn tuoåi. Ngöôøi ta thöôøng thaáy, khi moät beänh nhaân caàn caáp cöùu hoaëc phaûi chöõa trò gaáp, beänh vieän xöû duïng taát caû phöông tieän ñeå öu tieân cöùu ngöôøi, xong xuoâi ñaâu ñoù môùi tính ñeán chuyeän phí toån…Nhöng neáu beänh nhaân khoâng coù khaû naêng chi traû thì cô quan naày hoaëc toå chöùc khaùc cuûa chính phuû ñöùng ra thanh toaùn giuøm. Ngöôïc laïi taïi Vieät Nam, moät xöù maø baùch phaân ngöôøi bò beänh raát nhieàu so vôùi toång soá daân chuùng, nhöng vaán ñeà y teá thì toài teä voâ ñòch theá giôùi. Thöù nhaát, thieáu nhaø thöông, thieáu giöôøng, thieáu duïng cuï y khoa vaø thieáu luoân caû baùc só cuõng nhö y taù. Thöù hai, beänh nhaân maát caû ngaøy chôø ñôïi, phaûi vöôït qua haøng raøo hoái loä töø anh gaùc coång, chò laøm coâng, coâ y taù cho ñeán baùc só ñeå ñöôïc khaùm döôùi moät phuùt, (thôøi gian khaùm cho moät beänh nhaân - theo baùo coäng saûn trong nöôùc) roài traû tieàn xin toa (ordonnance) vaø baét ñaàu thuû tuïc môùi vôùi caùc nhaø thuoác! Beänh nhaân thöôøng than vaûn, ñi nhaø thöông khaùm baùc só, keát quaû beänh tình chöa bieát ra sao nhöng vôùi ‘thuû tuïc haønh haï’ moi tieàn beänh nhaân thì thaø cheát coøn söôùng hôn laø ñeå cho thaân nhaân phaûi chaïy tieàn baïc, haàu haï van xin vaø mua chuoäc nhaân vieân nhaø thöông !!! Thöù ba, tröôøng hôïp neáu ñöôïc nhaäp vieän naèm ñieàu trò, beänh nhaân phaûi mua cuûa y taù töø mieáng baêng, cuïc boâng goøn ñeán vieäc phaûi thueâ vôùi nhaân vieân phuïc vuï töø caùi meàn cho ñeán chieác chieáu ñeå ñöôïc pheùp naèm döôùi ñaát ! (duø ngöôøi nhaø coù mang theo). 

Tieáp ñeán, vieäc giaùo duïc cuõng laø moät vaán ñeà quan troïng nhaát ñoái vôùi caùc xöù vaên minh AÂu-Myõ. Treû em baét buoäc phaûi ñeán tröôøng khi ñaõ chaäp chöõng bieát noùi. Ngoaøi vieäc mieãn hoïc phí, nhaø nöôùc coøn cung caáp phöông tieän ñeán lôùp, saùch vôû, giaáy buùt, aùo quaàn cho hoïc sinh cuõng nhö sinh vieân qua hoïc boång vaø tieàn phuï caáp vaøo caùc muøa nhaäp hoïc…Coù quoác gia, chính phuû phaûi traû tieàn cho gia ñình ñeå cha meï cho con caùi ñi hoïc (caùc xöù daàu löûa ôû Trung Ñoâng) !  Chöông trình hoïc khoâng coù moân chính trò moät chieàu maø caùc quoác gia ñeàu ñaët naëng veà vaán ñeà giaùo duïc con ngöôøi veà phöông dieän vaên hoùa cuõng nhö ñaïo ñöùc. Ñoái vôùi vaøi tröôøng hôïp hoïc sinh ngang böôùng boû ñi buïi ñôøi thì chính phuû, nhaø tröôøng cuõng nhö caùc hieäp hoäi tö nhaân ñeàu coù nhöõng moâi tröôøng vaø phöông phaùp ñeå giöõ chaân thaønh phaàn treû naày ôû laïi tieáp tuïc vieäc hoïc.

Vaø sau cuøng, trình ñoä vaên minh ngöôøi daân laø boä maët quan troïng cuûa xaõ hoäi. Du khaùch ñeán Vieät Nam nghó theá naøo khi ngang qua moät thaønh phoá ôû ñoù chæ coù aên uoáng nhöng hoaøn toaøn thieáu haún nhaø veä sinh coâng coäng, neáu caàn thì baét buoäc phaûi ñi tieåu ñi tieâu vaøo goác caây vaùch töôøng. Daân ra ñöôøng khaïc nhoå, xaõ raùc xuoáng ñaát, chaïy xe khoâng caàn ñeøn xanh ñoû, ngöôøi ñi boä xoâ ñaåy chen laán nhau. Hoaëc vöøa thaáy du khaùch laø xuùm laïi laøm tieàn moät caùch bæ oåi töø ngoaøi ñöôøng phoá, chôï buùa khu du lòch cho ñeán caùc nhaø haøng khaùch saïn! Nhö vaäy nhöõng ngöôøi vaên minh nöôùc ngoaøi chæ caàn thoaùng qua vaøi hình aûnh treân thì söï kính troïng cuûa hoï khi ñeán Vieät Nam chaéc chaén khoâng coøn caên cöù treân nhöõng khaùch saïn nhieàu sao, nhaø cao taàng, hí vieän quoác teá, dinh thöï caùn boä, xe Porche, Gamborgini, BMW, Mercedes maø phaûn öùng töï nhieân baét hoï phaûi haønh ñoäng töùc khaéc : hai tay giöõ chaët töø caùi boùp, caëp maét kính cho ñeán chieác maùy aûnh…vì khoâng bieát chuùng seõ bieán maát luùc naøo !  Cuõng chöa bao giôø thaáy moät xöù naøo treân theá giôùi maø nhaân vieân baùn haøng caàm dao ñuoåi röôït ngöôøi nöôùc ngoaøi khi hoï toø moø ñöùng nhìn moät quaày haøng baùn thòt röøng ngay giöõa ñöôøng loä. Thaät laø xaáu hoå cho caùi vaên minh roãng ruoät döôùi cheá ñoä vieät gian coäng saûn hieän nay !

Thaät vaäy, ñoái vôùi Vieät Nam söï thaät ñaõ chöùng minh, sau gaàn 40 naêm ngöng tieáng suùng coäng theâm haøng ngaøn tyû ngoaïi teä ñoå vaøo do vieän trôï nhaân ñaïo, vay möôïn quoác teá vaø cuûa Ngöôøi Vieät haûi ngoaïi gôûi veà, taäp ñoaøn coäng saûn ñaõ thöïc hieän ñöôïc gì cho con ngöôøi vaø ñaát nöôùc ? Nhaát laø ñoái vôùi thaønh phaàn lao ñoäng, chieám treân moät nöûa daân soá ñang soáng quaù thaáp döôùi möùc ngheøo khoù. Thaät ra, Haø Noäi chæ quan taâm ñeán nhöõng hình thöùc haøo nhoaùng beân ngoaøi nhaèm ñaùnh boùng cheá ñoä, nhaát laø taïo cô hoäi ñeå deã daøng tham nhuõng. Thöû nhìn nhöõng laàu ñaøi, khaùch saïn, nhaø cao töøng, khu kyõ ngheä, caùc cô sôû saûn xuaát laø cuûa ai vaø do ngöôøi naøo ñöùng teân khai thaùc höôûng lôïi ? Khoâng caàn traû lôøi, vì taát caû moïi ngöôøi ñeàu bieát lôïi nhuaän hoaøn toaøn naèm trong tay taäp ñoaøn vieät gian coäng saûn vaø con chaùu doøng hoï cuûa chuùng. Thöïc teá nhöõng coâng trình vó ñaïi ñoù laø caùi voû ñang che giaáu moät xaõ hoäi baát coâng, che giaáu haøng chuïc trieäu ngöôøi ngheøo ñang ñoùi khaùt beänh taät, che giaáu haøng trieäu treû con thaát hoïc ñi buïi ñôøi vì gia ñình khoâng coù khaû naêng (thoâng tin cuûa vieät coäng naêm 2011), vaø haøng traêm ngaøn sinh vieân boû tröôøng vì töông lai ñen toái. 

Ñoàng yù raèng caàu coáng, xa loä caàn cho nhu caàu lôïi ích chung thì cuõng coù xaây döïng ñöôïc moät phaàn naøo. Nhöng toâi cho ñoù laø nhöõng hình thöùc hoaøn toaøn giaû taïo, vì tính xem thôøi gian xöû duïng ñöôïc bao laâu vôùi nhöõng coâng trình bò aên chaän töø vieäc chaám coâng, xeùn bôùt vaät lieäu xi maêng, saét theùp, ñaù soûi roài pha cheá chaép noái ñeå ñaït chæ tieâu theo leänh treân. Nhìn hình daùng beân ngoaøi thaønh phoá coù veõ myõ quan nhöng neáu tính phaåm chaát beân trong laø nhöõng coâng trình roãng ruoät. Caàu xaây chöa xong caàu ñaõ saäp, ñöôøng ñaép ngaõ tröôùc suïp loã phía sau, nhaø caát chöa ôû thì nhaø ñaõ luùn !!!. Rieâng ñoái vôùi vaán ñeà nhaø cöûa, toâi cuõng ñoàng yù baây giôø ñöôïc xaây caát ñoàng loaït, töø thaønh phoá quaän lî ñeán thoân queâ. Nhöng thöû hoûi muïc ñích ñeå laøm gì vaø ai laø chuû nhaân ? Coù phaûi laø thaønh phaàn noàng coát (noâng-coâng-nhaân) cuûa cheá ñoä bòp bôïm coäng saûn ? Coù phaûi coâng nhaân vieân caáp nhoû nhaø nöôùc hoaëc ngöôøi daân bình thöôøng sinh soáng baèng ñoàng löông coá ñònh ? Hay thuoäc thaønh phaàn lao ñoäng buoân thuùng baùn böng ? Khoâng, chuû nhaø chính laø caùn boä ñaûng vieân nhaø nöôùc. Ñieàu naày môùi nghe thaät khoù tin, vì ñoàng löông chính thöùc cuûa thaønh phaàn cao caáp naày chöa ñuû bao gaùi moät ñeâm thì laøm theá naøo ñeå coù theå trôû thaønh chuû nhaân oâng nhöõng baát ñoäng saûn trò giaù haøng trieäu, haøng tyû baïc ? Vaäy muoán giaøu coù, chuùng phaûi haønh ngheà aên cöôùp vaø muoán trôû thaønh tyû phuù moät caùch thaàn thaùnh thì chæ coøn caùch laø caùi gì coù theå ñuùt tuùi ñöôïc thì boïn vieät gian coäng saûn seõ duøng luaät röøng, keõm gai vaø suùng ñaïn ñeå bieán thaønh cuûa rieâng cuûa chuùng ! Nhö vaäy ‘hoaønh traùng’ beân ngoaøi chæ laø caùi voõ ñeå che ñaäy nhöõng thoái tha khoán naïn beân trong maø ñaûng coäng saûn ñaõ vaø ñang gieo leân ñaàu ñaát nöôùc cuõng nhö daân toäc Vieät Nam keå töø sau ngaøy xaâm chieám mieàn Nam.

Nhöng roài moät khi daân traéng tay, taøi saûn quoác gia caïn kieät, nguyeân lieäu baùn saïch ra ngoaøi thì vieät gian coäng saûn laïi nghó ra caùch khaùc, baøy nhieàu troø môùi ñeå coù cô hoäi ruùt tæa cuûa coâng vaø aên caép taøi saûn cuõng nhö söùc lao ñoäng daân chuùng. Toâi xin ñöa ra vaøi thí duï raát ñôn giaûn nhöng thaät quan troïng :

1. Chöông trình ‘quy hoaïch’ thuû ñoâ, thaønh phoá vaø quaän lî laø moät aâm möu ñeå cöôùp taøi saûn daân chuùng taän goác reã. Ñaûng vieân caùn boä ngoài phoøng laïnh, chæ caàn ñöa caây buùt khoanh voøng moät khu vöïc naøo ñoù laø seõ coù tieàn tyû ñi vaøo tuùi. Coâng vieäc thaät quaù deã daøng : ñaát ñai cuûa daân, aên caép tieàn giaáy nhaø nöôùc ñeå boài thöôøng, vaät duïng laø taøi nguyeân quoác gia, chuùng cho nöôùc ngoaøi ñaáu thaàu, xaây xong chia 3/7 (nhaø thaàu 3, caùn boä 7). Cöù moãi chöông trình ‘quy hoaïch’ toái thieåu cuõng ñem laïi cho ñaûng vieân caùn boä haøng traêm bieät thöï laàu, haøng ngaøn caên nhaø (appt) ñuùng tieâu chuaån quoác teá. Thöû laøm baøi tính thì thaáy boïn chuùng seõ thu vaøo haøng traêm, haøng ngaøn trieäu baèng vaøng khoái hoaëc baèng ngoaïi teä. Ñaây chính laø moät hình thöùc vaên minh roãng ruoät vì nhöõng gì ñang coù, mang tieáng laø taøi saûn cuûa Vieät Nam, nhöng ñaâu phaûi do ngöôøi daân Vieät Nam laøm chuû ñöùng teân ! Boïn caùn boä baùn caùc baát ñoäng saûn naày ra cho ngöôøi nöôùc ngoaøi, nhaát laø boïn Taøu ñoû ñang haêm hôû boû tieàn ra xí phaàn tröôùc treân phaàn ñaát Vieät Nam maø tröôùc sau gì cuõng trôû thaønh moät tænh cuûa boïn chuùng trong nay mai !!!

2. ‘Coâng trình hoaønh traùng’ roãng ruoät, ñeå chöùng minh söï tham nhuõng voâ ñoä cuûa boïn caùn boä ñòa phöông, toâi xin ñöa ra vaøi ba thí duï :

a. Tænh Quaûng Nam xaây töôïng ñaøi Meï VN vôùi kinh phí leân quaù 410 Tyû Ñoàng, roài töôïng ñaøi meï seõ ñeû ra haøng traêm töôïng ñaøi con taïi caùc nôi khaùc trong luùc daân tænh naày ñang naèm trong thaønh phaàn ngheøo ñoùi.
b. Ngoaøi vieäc tu boå xaùc cheát giaø Hoà taïi Ba Ñình, coäng saûn vieät gian ñaõ boùp hoïng daân ngheøo maáy traêm tyû ñoàng ñeå xaây laêng taåm cho cha giaø Hoà (Nguyeãn Sinh Saéc) taïi Vónh Long vaø meï giaø Hoà (Hoaøng Thò Loan) ôû Ngheä An. 
c. Xaây Crown Convention enter taïi Nha Trang ñeå toå chöùc thi hoa haäu naêm 2008 vôùi toång kinh phí ñaàu tö 9,8 trieäu USD naêm 2008 vaø…baây giôø thì boû troáng khoâng xöû duïng !
d. Xaây nhaø haùt hôn 10 trieäu USD ñeå chuaån bò cho cuoäc thi hoa haäu naêm 2012 taïi NinhThuaän ñeå khoe khoang vôùi theá giôùi.

Thöïc teá vôùi tình traïng chaïy aên töøng böõa, ngöôøi daân khoâng caàn nhòn ñoùi ñeå ñi ngaém töôïng ñaøi Meï Anh Huøng Vieät Nam, laø nhöõng ngöôøi maø tröôùc ñaây ñaõ ngu daïi nuoâi ong tay aùo, nhòn aên nhòn uoáng ñeå ñuøm boïc keû thuø, roài ngaøy nay phaûi trôû thaønh daân oan naèm naéng phôi söông ñeå xin laïi nhaø cöûa ñaát ñai ñaõ bò tòch thu. Vieät gian coäng saûn cuõng bieát raèng ngöôøi daân khoâng tieàn vaø cuõng khoâng roãi raûnh ñeå mua veù xem caùc chöông trình ñaïi nhaïc hoäi thi ñua hoa haäu, trình dieãn aùo daøi. Boïn coäng saûn cuõng bieát ngöôøi daân coùc caàn ñeán caùc laêng taåm ñeå thaép höông tröôùc moä moät toäi ñoà daâm taëc baùn nöôùc vaø doøng hoï cuûa noù. Nhöng taïi sao taäp ñoaøn coäng saûn laïi baét daân doác tuùi vaø tieàn cuûa ra ñeå xaây döïng nhöõng caùi töôïng ñaøi ‘ba laùp’ vaø laêng taåm ‘naâng bi ñoäi ñóa’ roãng ruoät ñeå laøm gì ? Ñoù chaúng qua vieät gian coäng saûn duøng laøm bình phong ñeå phoâ tröông vaø truïc lôïi.

Ngöôøi daân ñang ngay caàn nhöõng chuyeän taàm thöôøng nhö, baét caàu cho hoïc sinh ñeán tröôøng ñeå chuùng khoûi loäi qua soâng moãi ngaøy vaøi ba baän. Ngöôøi daân caàn moãi khi ñau oám ñöôïc ñeán nhaø thöông chöõa trò maø khoâng phaûi qua thuû tuïc‘ñaàu tieân’ vaø bò naèm la lieät döôùi saøn xi maêng. Ngöôøi daân ñang caàn xaây caàu tieâu coâng coäng trong caùc thaønh phoá, nhaát laø taïi nhöõng khu du lòch ñeå traùnh bò beå boïng ñaùi cho hoï cuõng nhö khaùch quoác teá. Vaäy ñoái vôùi caùc töôïng ñaøi laêng taåm, neáu noùi veà traùch nhieäm cuûa nhaø nöôùc, thì chính laø nhöõng xa xæ phaåm roãng ruoät cuûa moät taäp ñoaøn cai trò maø treân moät nöûa daân soá thieáu aên thieáu maëc vaø ñang soáng döôùi möùc ngheøo khoù töø treân 60 naêm nay.

Toùm laïi taïi VN, töø toå chöùc thöôïng taàng cô sôû nhö vaên hoùa, giaùo duïc, y teá, thöông maõi, ngoaïi giao…xuoáng ñeán haï taàng phuïc vuï ñôøi soáng ngöôøi daân ñeàu hoaøn toaøn roãng ruoät. Nhöng coù moät ñieàu traùi ngöôïc, bao töû ngöôøi naøo döôùi cheá ñoä coäng saûn cuõng ñaày aép, vì :
daân ñen thì ‘sình buïng’ vôùi chaùo-traéng-ngoâ-khoai, coøn ñaûng ñoû thì ‘phaùt aùch’ vì vaøng-thoi-ngoaïi-teä ! 

Ñinh Laâm Thanh

Paris, 01.01.2012

10 VỤ ÁM SÁT LÀM THAY ĐỔI THẾ GIỚI

Trònh Duy

Duø chæ ñöôïc chuù thích nhoû “bò aùm saùt” khi ngöôøi ñôøi sau nhaéc ñeán, theá nhöng caùi cheát cuûa hoï laïi coù aûnh höôûng to lôùn ñoái vôùi theá giôùi luùc baáy giôø vaø caû sau naøy.
Hoï laø nhöõng nhaø hoaït ñoäng nhaân quyeàn, töôùng lónh quaân ñoäi, hoaøng ñeá, nguyeân thuû quoác gia bò aùm saùt bôûi thuø haän, ghen töùc, baát ñoàng hay chæ vì keû gieát ngöôøi muoán noåi tieáng. Khoâng ít ngöôøi trong soá hoï laø phuï nöõ, nhöng taàm aûnh höôûng voâ cuøng lôùn treân chính tröôøng laø lí do khieán hoï bò saùt haïi. Tuy nhieân, caùi cheát cuûa hoï ñeàu khieán theá giôùi thay ñoåi duø toát leân hay xaáu ñi.
1. Reinhard Heydrich – Chæ huy cao caáp cuûa Phaùt xít Ñöùc
Reinhard Tristan Eugen Heydrich (sinh ngaøy 7/3/1904, maát ngaøy 4/6/1942) laø chæ huy cao caáp vaø kheùt tieáng cuûa Ñöùc quoác xaõ. Ñaây laø nhaân vaät chæ huy chieán dòch tieâu dieät haøng trieäu ngöôøi do thaùi treân nhöõng vuøng ñaát maø quaân ñoäi Phaùt xít Ñöùc chieám ñoùng.

Neáu khoâng coù Theá chieán thöù Hai, nhaân loaïi seõ chaúng bao giôø bieát ñeán caùi teân Heydrich. Theá nhöng caùc nhaø phaân tích ñaùnh giaù, y chính laø nhaân vaät seõ maïng laïi thaéng lôïi toaøn caàu cho chuû nghóa Phaùt xít treân toaøn theá giôùi neáu khoâng bò aùm saùt. Y coù tính taøn nhaãn gioáng truøm phaùt xít Adolf Hitler nhöng ñöôïc ñaùnh giaù laø thoâng minh gaáp ñoâi ngöôøi laõnh ñaïo ñoäi quaân taøn nhaãn naøy.
Chaéc chaén döôùi söï laõnh ñaïo cuûa Heydrich, Phaùt xít Ñöùc seõ khoâng deã daøng bò ñaùnh baïi do nhöõng sai laàm cuûa Hitler trong nhöõng naêm thaùng cuoái cuøng cuûa theá chieán. Tuy nhieân, theá giôùi seõ khoâng bao giôø phaûi chòu thaûm hoïa ñoù vì Heydrich bò aùm saùt ôû Prague hoâm 27/5/1942 bôûi moät nhoùm binh só Seùc vaø Slovakia ñöôïc ñaøo taïo taïi Anh. Heydrich bò thöông naëng vaø thieät maïng sau ñoù 1 tuaàn taïi beänh vieän. Ñieân cuoàng sau vieäc thuû lónh caáp cao bò saùt haïi, Ñöùc quoác xaõ ñaõ ra leänh baét giöõ 13.000 ngöôøi. Ngoâi laøng Lidice nôi xaûy ra vuï aùm saùt bò sang baèng, phuï nöõ vaø treû em bò baét ñeán caùc traïi taäp trung, ñaøn oâng vaø thanh nieân treân 16 tuoåi bò baén cheát. Theo thoáng keâ, Phaùt xít Ñöùc ñaõ saùt haïi 1.300 ngöôøi sau caùi cheát cuûa Heydrich.
Neáu khoâng coù vieän chæ huy caáp cao Heydrich bò aùm saùt, quaân ñoàng minh vaãn seõ ñaùnh ñoå ñöôïc chuû nghóa Phaùt xít nhöng coù leõ thôøi gian seõ khoâng sôùm nhö chuùng ta ñaõ thaáy.
2. Indira Gandhi – Nöõ thuû töôùng AÁn Ñoä
Indira Gandhi (sinh ngaøy 19/11/1917, maát ngaøy 31/10/1984) hai laàn ñöôïc baàu laøm thuû töôùng AÁn Ñoä töø 19 thaùng 1 naêm 1966 ñeán 24 thaùng 3 naêm 1977 vaø ñöôïc baàu laïi töø 14/1/1980 cho ñeán ngaøy bò aùm saùt. Laø con gaùi cuûa Thuû töôùng ñaàu tieân Jawaharlal Nehru sau ngaøy AÁn Ñoä giaønh ñoäc laäp, baø Gandhi quyeát noái nghieäp chính trò cuûa cha mình vaø ñöôïc söï uûng hoä cuûa ñoâng ñaûo ngöôøi daân.

Duø laø phuï nöõ nhöng baø chính laø ngöôøi cheøo laùi ñaát nöôùc AÁn ñoä vöôït qua thôøi kì khuûng hoaûng nhaát ñaùng keå ôû AÁn Ñoä. Vaøo thôøi ñieåm baø naém quyeàn, tranh chaáp giöõa AÁn Ñoä vaø Pakistan ñang ôû möùc ñænh ñieåm. Hôn nöõa, AÁn Ñoä coøn phaûi ñöông ñaàu vôùi nhöõng moái ñe doïa töø beân ngoaøi xuaát phaùt töø Myõ vaø Trung Quoác.
Theá nhöng, baø chính laø ngöôøi giuùp AÁn Ñoä thay ñoåi raát nhieàu vaø goùp phaàn laøm thay ñoåi quoác gia laùng gieàng Pakistan. Ngoaøi ra, quoác phoøng AÁn Ñoä coøn ñaït ñöôïc nhieàu thaønh coâng trong vieäc nghieân cöùu vuõ khí haït nhaân thôøi kì baø cheøo laùi ñaát nöôùc.
Theá nhöng, nhöõng quyeát ñònh coù phaàn nhaïy caûm vaøo nhöõng naêm thaùng cuoái ñôøi cuûa baø Gandhi laø nguyeân nhaân khieán baø bò aùm saùt. Vieäc ñöa quaân ñoäi taán coâng Ñeàn Vaøng, nôi thôø cuùng thieâng lieâng cuûa ngöôøi Sikh ñeå tieâu dieät moät thuû lónh toân giaùo ñòa phöông cöïc ñoan khieán ngöôøi Sikh caûm thaáy bò xuùc phaïm. Vì leõ ñoù, hai caän veä ngöôøi Sikh trong löïc löôïng veä só cuûa baø Gandhi ñaõ noå suùng haï saùt baø ngay taïi tö dinh thuû töôùng ôû thuû ñoâ New Dehli ngaøy 31/10/1984. Vieäc baø bò aùm saùt ñaõ thoåi buøng leân nhöõng cuoäc baïo ñoäng choáng ngöôøi Sihk ôû khaép nôi laøm haøng ngaøn ngöôøi thieät maïng.
Duø ñaõ qua ñôøi nhöng heä tö töôûng cuûa thuû töôùng Gandhi vaãn gaây aûnh höôûng ñeán chính tröôøng AÁn Ñoä sau naøy.
3. Toång thoáng Myõ John F. Kennedy
John Fitzgerald Kennedy (sinh ngaøy 29 thaùng 5 naêm 1917 – maát ngaøy 22 thaùng 11 naêm 1963) laø toång thoáng ñôøi thöù 35 cuûa Hoa Kyø. OÂng khoâng phaûi toång thoáng ñaàu tieân cuûa Myõ qua ñôøi vì bò aùm saùt nhöng oâng laø toång thoáng ñoaûn meänh nhaát cuûa Hoa Kyø.

Trong khoaûng thôøi gian laõnh ñaïo Hoa Kyø töø naêm 1961 – 1963, Kennedy ñaõ traûi qua khoâng ít soùng gioù ñöôïc lòch söû ghi nhaän nhö söï kieän Vònh con lôïn ôû Cuba, Xaây döïng Böùc töôøng Berlin ôû Ñöùc, cuoäc chaïy ñua thaùm hieåm khoâng gian vôùi Lieân Xoâ, Khôi maøo cuoäc Chieán tranh ôû Vieät Nam vaø phong traøo daân quyeàn ôû Myõ.
Vieäc toång thoáng Kennedy bò aùm saùt naêm 1963 ñaõ khieán nöôùc Myõ vaø coäng ñoàng quoác teá ruùng ñoäng. OÂng bò baén cheát tröa ngaøy 22/11/1963 ôû thaønh phoá Dallas, tieåu bang Texas. Moät ngöôøi ñaøn oâng teân laø Lee Harvey Oswald bò baét vaø buoäc toäi gieát cheát moät só quan caûnh saùt luùc 7 giôø saùng sau ñoù baén cheát toång thoáng vaøo giöõa tröa. Oswald bò Jack Ruby baén cheát taïi moät ñoàn caûnh saùt ôû Dallas hai ngaøy sau ñoù. Naêm ngaøy sau caùi cheát cuûa Oswald, phoù toång thoáng ñöôïc chæ ñònh thay theá ñaõ ngay laäp töùc yeâu caàu thaønh laäp moät uûy ban ñaëc bieät nhaèm ñieàu tra veà vuï aùm saùt Kennedy. Tuy nhieân, nhöõng tình tieát trong vuï aùm saùt Kennedy maõi gaây tranh caõi bôûi ngöôøi ta nghi ngôø raèng Oswald coù ñoàng phaïm hay thaäm chí laø naïn nhaân cuûa moät aâm möu saép ñaët tröôùc maø khoâng heà ra tay gieát toång thoáng.
Tuy chöa ñaït ñöôïc thaønh quaû ñaùng keå naøo nhöng ngöôøi daân Myõ vaãn daønh cho Kennedy nhöõng söï öu aùi lôùn lao bôûi söï thaønh coâng böôùc ñaàu cuûa nhöõng chính saùch do oâng ñaët ra.
4. Nöõ cöïu thuû töôùng Pakistan, Benazir Bhutto
Baø Benazir Bhutto (sinh ngaøy 21/6/1953 taïi Karachi, maát ngaøy 27/12/2007 ôû Rawalpindi) laø nöõ chính trò gia coù taàm aûnh höôûng saâu roäng nhaát ôû Quoác gia Hoài giaùo Pakistan sau khi giaønh ñoäc laäp. Baø ñaõ hai laàn ñaéc cöû chöùc vuï Thuû töôùng Pakistan nhöng ñeàu bò baõi nhieäm vì tranh caõi veà nhöõng caùo buoäc tham nhuõng cuûa toång thoáng.

Cho duø khoâng coøn ngoài treân cöông vò ñöùng ñaàu chính phuû, baø Bhutto vaãn coù nhöõng aûnh höôûng ñaùng keå chính tröôøng Pakistan. Soáng trong moät quoác gia ñaày raãy chuû nghóa cöïc ñoan, tö töôûng vaø caùch laøm cuûa baø gaëp phaûi söï ngaám ngaàm thuø ñòch cuûa nhieàu phe phaùi.
Duø bò buoäc soáng löu vong naêm 1999 nhöng baø ñaõ ñöôïc trôû veà sau khi ñaït ñöôïc thoûa thuaän vôùi toång thoáng Pervez Musharraf thaùng 10 naêm 2007. Söï nghieäp chính tröôøng cuûa baø tieáp tuïc gaëp nhieàu thuaän lôïi ñeán möùc baùo chí phöông Taây luoân coi baø sôùm trôû laïi vôùi quyeàn löïc. Tuy nhieân, baø Benazir Bhutto bò saùt haïi trong vuï ñaùnh bom lieàu cheát khi ñaûng cuûa baø toå chöùc tuaàn haønh ôû Rawalpindi.
Vì vai troø khoâng theå thay theá cuûa Benazir Bhutto neân vieäc baø bò aùm saùt gaây ra nhieàu toån thaát cho phe ñoái laäp vaø ngöôøi daân Pakistan. Neáu coù baø, Pakistan chaéc seõ khoâng baát oån vaø nguy hieåm nhö baây giôø.
5. Julius Caesar – Hoaøng ñeá La Maõ
Gāius Jūlius Caesar soáng ôû nhöõng naêm 100 ñeán naêm 44 Tröôùc Coâng Nguyeân. OÂng laø moät laõnh tuï quaân söï, chính trò cuûa ñeá cheá La Maõ ñöôïc ñaùnh giaù coù taàm aûnh höôûng lôùn nhaát trong lòch söû phaùt trieån cuûa theá giôùi. OÂng laø ngöôøi goùp coâng lôùn ñöa La Maõ trôû thaønh ñeá cheá baønh tröôùng khaép theá giôùi thôøi ñieåm baáy giôø.

Moät trong nhöõng chieán coâng vang doäi nhaát cuûa Jūlius Caesar laø vieäc chinh phuïc xöù Gaule bao goàm Phaùp, Baéc YÙ, Bæ, mieàn Taây Thuïy Syõ… ñoàng thôøi môû ra con ñöôøng ñeå ñeá cheá La Maõ tieáp caän Ñaïi Taây Döông. Ngoaøi ra, oâng cuõng chính laø ngöôøi phaùt ñoäng cuoäc chieán vaøo nöôùc Anh. Caesar ñöôïc ñaùnh giaù laø nhaø quaân söï loãi laïc nhaát, chính trò gia xuaát saéc nhaát ñoàng thôøi laø moät trong nhöõng laõnh tuï vó ñaïi nhaát theá giôùi.
Chieán coâng vang doäi vaø nhöõng thaønh tích khoâng ai saùnh baèng ñaõ ñöa Caesar trôû thaønh laõnh tuï cuûa ñeá cheá La Maõ. Theá nhöng, söï phaûn boäi cuûa moät ngöôøi baïn thaân ñaõ khieán oâng bò aùm saùt trong ngaøy ñònh meänh naêm 44 tröôùc coâng nguyeân. Caùi cheát cuûa Caesar bieán ñeá cheá La Maõ laâm vaøo moät cuoäc noäi chieán ñaãm maùu vaø kinh hoaøng hôn bao giôø heát daãn tôùi söï suïp ñoå.
Vieäc aùm saùt Hoaøng ñeá La Maõ thôøi ñieåm ñoù thöïc söï ñaùng ñöôïc goïi laø thaûm hoïa bôûi khoâng bieát bao ngöôøi ñaõ phaûi boû maïng vì caùc cuoäc noäi chieán tranh giaønh quyeàn löïc. Neáu döïa vaøo ñoù ñeå so saùnh thì vuï aùm saùt Caesar ñaùng ñöôïc coi laø kinh hoaøng nhaát trong moïi thôøi ñaïi.
6. Nhaø hoaït ñoäng nhaân quyeàn AÁn Ñoä Mahatma Gandhi
Mohandas Karamchand Gandhi (sinh ngaøy 2/10/1869, maát 30/1/1948) laø anh huøng daân toäc cuûa AÁn Ñoä. OÂng laø ngöôøi chæ ñaïo cuoäc khaùng chieán choáng laïi Ñeá quoác Anh giaønh ñoäc laäp cho AÁn Ñoä. Suoát cuoäc ñôøi, oâng phaûn ñoái taát caû caùc hình thöùc khuûng boá hay baïo löïc maø luoân caûm hoùa con ngöôøi baèng nhöõng quy chuaån ñaïo ñöùc.

OÂng ñöôïc ngöôøi daân AÁn Ñoä goïi moät caùch thaønh kính laø Mahātmā nghóa laø “vó nhaân”. Duø chöa bao giôø ñoàng yù ñeå moïi ngöôøi goïi mình laø Mahātmā nhöng ngöôøi daân AÁn Ñoä vaø coäng ñoàng quoác teá bieát oâng qua caùi teân Mahātmā Gandhi nhieàu hôn so vôùi teân thaät cuûa oâng.
Ngaøy sinh cuûa oâng 2/10 ñöôïc Lieân Hôïp Quoác choïn laøm ngaøy Quoác teá Phi baïo löïc. Tuy nhieân, ngöôøi ñaøn oâng maãu möïc ñöôïc coi laø “Quoác phuï” cuûa AÁn Ñoä bò aùm saùt ngaøy 30/1/1948 treân ñöôøng tôùi moät ngoâi ñeàn ôû New Delhi. Söï ra ñi cuûa Mahatma Gandhi laø moät cuù soác ñoái vôùi ngöôøi daân AÁn Ñoä noùi rieâng vaø coäng ñoàng quoác teá noùi chung.
Keû aùm saùt oâng Gandhi laø moät sinh vieân ñaïi hoïc theo ñöôøng loái cöïc ñoan, bò töû hình ngaøy 15/11/1949, gaàn 2 naêm sau vuï aùm saùt. Duø ra ñi maõi maõi nhöng heä tö töôûng cuûa Mahātmā Gandhi vaãn coù nhöõng aûnh höôûng lôùn lao tôùi ngöôøi daân AÁn Ñoä sau naøy. Khoâng chæ AÁn Ñoä giaùo, nhöõng ngöôøi theo ñaïo Hoài cuõng bò tö töôûng baøi baïo löïc cuûa oâng caûm hoùa. Nhieàu naêm sau, theá giôùi vaãn seõ töôûng nhôù ñeán ngöôøi ñaøn oâng ñöôïc yeâu meán goïi laø vó nhaân vaø tö töôûng choáng baïo löïc cuûa oâng qua ngaøy 2/10 haøng naêm.
7. Nhaø hoaït ñoäng daân quyeàn Myõ goác Phi Martin Luther King
Martin Luther King (sinh ngaøy 15/1/1929 – maát 4/4/1968) laø nhaø hoaït ñoäng daân quyeàn coù taàm aûnh höôûng lôùn nhaát trong lòch söû Hoa Kyø noùi rieâng vaø toaøn theá giôùi thôøi kì baáy giôø. OÂng ñöôïc ngöôøi daân treân toaøn theá giôùi ngöôõng moä nhö moät nhaø kieán taïo hoøa bình, moät anh huøng hay thaäm trí laø moät vò thaùnh. OÂng laø ngöôøi treû tuoåi nhaát ñöôïc nhaän giaûi Nobel hoøa bình danh giaù.

Cuõng coù tö töôûng baát baïo löïc nhö nhaø hoaït ñoäng nhaân quyeàn Mahatma Gandhi, Luther King giuùp naâng cao nhaän thöùc cuûa coâng chuùng veà daân quyeàn ñoàng thôøi laø nhaø huøng bieän vó ñaïi nhaát lòch söû Hoa Kyø. Naêm 1964, oâng ñöôïc trao giaûi Nobel hoøa bình vì nhöõng noã löïc chaám döùt tình traïng kì thò, phaân bieät chuûng toäc vaø nhöõng ñoùng goùp lôùn lao khaùc cuûa mình.
Martin Luther King bò aùm saùt saùng sôùm ngaøy 4/4/1968 khi moät mình ñöùng beân ngoaøi haønh lang khaùch saïn ôû Memphis, Tennessee tröôùc luùc daãn ñaàu moät cuoäc tuaàn haønh uûng hoä coâng nhaân veä sinh ma maøu taïi Memphis. OÂng bò baén vaøo maët vaø qua ñôøi toái cuøng ngaøy ôû beänh vieân St. Joseph.
Söï ra ñi cuûa Luther King khoâng chæ ñeå laïi söï tieác thöông treân toaøn theá giôùi maø noù coøn gaây ra baïo loaïn ôû hôn 100 thaønh phoá treân khaép nöôùc Myõ. Ngaøy 7/4/1968, toång thoáng Myõ Johnson ñaõ tuyeân boá 1 ngaøy quoác tang ñeå töôûng nhôù ngöôøi ñaøn oâng ñaõ goùp coâng lôùn cho daân quyeàn cuûa nhaân loaïi. 300.000 ngöôøi ñaõ tôùi döï tang leã cuûa oâng. Hung thuû saùt haïi Luther King laø James Earl Ray bò baét hai thaùng sau ñoù. Y bò keát aùn aùm saùt King vaø laõnh hình phaït 99 naêm tuø giam.
Duø ñaõ cheát nhöng danh tieáng cuûa Luther King khoâng heà giaûm suùt maø coøn taêng leân nhanh choùng. OÂng trôû thaønh moät trong nhöõng ngöôøi ñöôïc kính troïng nhaát nöôùc Myõ. Ñeå töôûng nhôù ngöôøi ñaøn oâng heát mình vì nhaân quyeàn, toång thoáng Ronald Reagan ñaõ kyù saéc leänh toân vinh Luther King vaøo ngaøy leã haøng naêm mang teân oâng treân toaøn nöôùc Myõ. Duø ñaõ qua ñôøi nhöng nhöõng gì maø ngöôøi ñaøn oâng da maàu naøy taïo döïng vaãn ñöôïc vôï oâng vaø nhöõng ngöôøi uûng hoä duy trì vaø daønh ñöôïc khoâng ít thaéng lôïi to lôùn.
8. Toång thoáng Myõ Abraham Lincoln
Abraham Lincoln (sinh ngaøy 12/2/1809 – maát 15/4/1865) laø toång thoáng ñôøi thöù 16 cuûa Hôïp chuûng quoác Hoa Kyø. OÂng ñöôïc bieát ñeán vôùi caùi teân “Ngöôøi giaûi phoùng vó ñaïi” bôûi chieán coâng trong cuoäc noäi chieán xoùa boû cheá ñoä noâ leä toàn taïi treân laõnh thoå Hoa Kyø.

Toång thoáng Lincoln laø ngöôøi phaùt ñoäng chieán tranh Nam Baéc giöõa giôùi trí thöùc mieàn Baéc vaø giôùi chuû noâ ôû mieàn Nam ñeå giaûi phoùng taàng lôùp noâ leä, sau ñoù ban haønh caùc chính saùch ruoäng ñaát cuõng nhö nhieàu chuû tröông mang tính daân chuû khaùc.
Abraham Lincoln laø toång thoáng ñaàu tieân cuûa Hoa Kyø bò aùm saùt sau khi Washington laõnh ñaïo nöôùc Myõ giaønh ñoäc laäp töø tay thöïc daân Anh. Ngaøy 14/4/1865, Toång thoáng Abraham Lincoln cuøng vôï vaø hai vò khaùch tôùi xem buoåi trình dieãn kòch ôû thuû ñoâ Washington D.C. Khoâng ai ngôø, oâng bò John Wilkes Booth, moät trong nhöõng dieãn vieân kòch danh tieáng nhaát thôøi baáy giôø ruùt suùng luïc baén vaøo ñaàu töø phía sau. OÂng töø traàn saùng ngaøy hoâm sau 15/4/1865 vì veát thöông quaù naëng.
Chöa coù vuï aùm saùt naøo aûnh höôûng tôùi moät quoác gia lôùn nhö vieäc toång thoáng ñôøi thöù 16 cuûa Hoa Kyø bò saùt haïi. OÂng aáp uû nhieàu döï ñònh sau khi taùi ñaéc cöû toång thoáng nhieäm kì hai ñeå khoâi phuïc ñaát nöôùc bò taøn phaù sau noäi chieán, nhöng nhöõng ñieàu ñoù khoâng bao giôø trôû thaønh hieän thöïc.
Haøng trieäu ngöôøi ñaõ ñeán thuû ñoâ Washington D.C ñeå tham döï leã tang toång thoáng Lincoln, haøng trieäu ngöôøi khaùc tuï taäp beân tuyeán ñöôøng xe löûa daøi 2.600 km ñeå chôø ñoaøn taøu ñöa thi theå oâng veà queâ nhaø mai taùng. OÂng trôû thaønh moät trong nhöõng ngöôøi vó ñaïi nhaát lòch söû Hoa Kyø.
9. Sa hoaøng Nga Alexander II
Alexander II (sinh ngaøy 29/4/1818 – maát 13/3/1881) noåi danh vôùi caùi teân “Nga Hoaøng giaûi phoùng”, bôûi oâng laø ngöôøi kí saéc leänh giaûi phoùng noâng noâ, giuùp 20 trieäu noâng daân Nga coù quyeàn sôû höõu ñaát ñai vaø töï chuû cho baûn thaân mình. OÂng laø moät trong nhöõng Sa hoaøng cuoái cuøng cuûa Nga vôùi nhieàu coáng hieán cho söï thònh vöôïng vaø phaùt trieån cuûa ñaát nöôùc.

Leân ngoâi naêm 36 tuoåi giöõa luùc Nga ñang lao ñao vì cuoäc chieán tranh Krym, oâng khoâng coù caùch naøo ñeå giuùp quaân ñoäi Nga ñang bò aùp ñaûo giaønh theá thaéng. Tuy nhieân, cheøo laùi ñaát nöôùc sau thaát baïi cay ñaéng, oâng ñaõ tieán haønh nhöõng caûi caùch coù tính chieán löôïc treân quy moâ lôùn giuùp Nga vöïc daäy.
Teân tuoåi cuûa Sa hoaøng Alexander II gaén lieàn vôùi “Saéc leänh giaûi phoùng noâng noâ” naêm 1861 ñeå giuùp noâng daân coù theå laøm chuû. Ngoaøi ra, nhöõng caûi caùch khaùc cuõng ñöôïc ñeà xöôùng ñeå thuùc ñaåy neàn kinh teá Nga töøng böôùc tieán leân chuû nghóa tö baûn nhaèm thoaùt khoûi tình traïng trì treä.
OÂng cuõng chính laø ngöôøi aáp uû keá hoaïch xaây döïng baûn hieán phaùp ñaàu tieân cuûa nöôùc Nga theo tö töôûng daân chuû töï do. Tuy nhieân, nhöõng caûi caùch mang tính ñoät phaù cuûa oâng ñaõ sinh ra treân ñaát Nga chuû nghóa khuûng boá.
Ngaøy 13/3/1881, Sa hoaøng Alexander II pheâ duyeät baûn hieán phaùp ñaàu tieân vaø thaønh laäp hai uûy ban laäp phaùp. Tuy nhieân, ñaây cuõng laø ngaøy ñònh meänh khi oâng bò toå chöùc khuûng boá caùnh taû ñaët bom aùm saùt. Vì bò thöông quaù naëng, vò Sa hoaøng giaûi phoùng cuûa nöôùc Nga khoâng theå qua khoûi vaø truùt hôi thôû cuoái cuøng cuøng ngaøy.
Neáu nhö khoâng coù vuï khuûng boá ngaøy 13/3/1881, nöôùc Nga chaéc chaén seõ coù baûn hieán phaùp daân chuû ñaàu tieân vaø tieáp tuïc phaùt trieån theo tö duy ñoåi môùi cuûa Sa hoaøng Alexander II. Tuy nhieân, ñieàu ñoù khoâng theå xaûy ra bôûi ngöôøi keá nhieäm laø vua Alexander III ñaõ thöïc hieän chính saùch baûo thuû, baõi boû nhieàu caûi caùch cuûa hoaøng ñeá Alexander II cuõng nhö hieán phaùp môùi, môû ra thôøi kyø baûo thuû vaø ñaãm maùu ôû Nga.
10. Franz Ferdinand – Thaùi töû AÙo – Hung
Khoâng nhieàu ngöôøi bieát ñeán caùi teân Franz Ferdinand, theá nhöng vuï aùm saùt oâng laïi laø moät trong nhöõng vuï vieäc gaây chaán ñoäng nhaát lòch söû. Franz Ferdinand (sinh ngaøy 18/12/1863 – maát ngaøy 28/6/1914) laø ngöôøi keá nhieäm cuûa ñeá quoác AÙo – Hung. Khi môùi sinh ra, khoâng ai nghó oâng seõ laø ngöôøi keá vò ngai vaøng, tuy nhieân caùi cheát cuûa ngöôøi anh hoï luùc oâng leân 12 tuoåi ñaõ khieán oâng trôû thaønh ngöôøi keá nhieäm cuûa hoaøng toäc.

Laø ngöôøi theo ñöôøng loái baønh tröôùng aûnh höôûng ôû khu vöïc Balkan, Franz Ferdinand bò toå chöùc khuûng boá Baøn Tay Ñen thaønh laäp naêm 1911 theo ñöôøng loái giaûi phoùng Bosnia vaø Herzegovina, khu vöïc tranh chaáp giöõa Serbia vaø ñeá quoác AÙo – Hung, aùm saùt ngaøy 28/6/1914. Hung thuû baén cheát thaùi töû Franz Ferdinand ñöôïc xaùc ñònh laø Gavrilo Princip, moät sinh vieân ngöôøi Serbia thuoäc toå chöùc Baøn Tay Ñen.
Sau vuï aùm saùt, ñeá quoác AÙo – Hung ñoå loãi cho Serbia ñöùng ñaèng sau vuï vieäc vaø tuyeân chieán vôùi quoác gia naøy, chaâm ngoøi cho chieán tranh theá giôùi thöù Nhaát buøng noå. Ñöôïc ñaùnh giaù laø cuoäc chieán phi nghóa vaø ñaãm maùu nhaát trong lòch söû nhaân loaïi vôùi khoaûng 15 trieäu ngöôøi thieät maïng, vuï aùm saùt thaùi töû Franz Ferdinand xöùng ñaùng ñöôïc coi laø vuï aùm saùt laøm thay ñoåi nhaân loaïi trong theá kæ 20. Duø khoâng noåi tieáng nhöng caùi cheát cuûa Franz Ferdinand coù söùc aûnh höôûng khoâng thua keùm so vôùi vuï aùm saùt hoaøng ñeá La Maõ Julius Caesar. Ñaây ñöôïc coi laø hai vuï aùm saùt toài teä nhaát lòch söû nhaân loaïi.

Theo Trònh Duy – BÑVN

PHỞ MÓN ĂN ĐẶC SẢN CỦA DÂN TỘC VIỆT

                                 

             “NGÖÔØI VIEÄT COØN, PHÔÛ COØN”                               

         OÂi mai moát veà queâ höông coù phôû
               Côûi môû taâm tình ngoø ngaùt, haønh hoa
               ÔÙt tieâu cay cay traøn ñoâi leä noùng
               Möøng anh em vui nuùi thuaän soâng hoøa.
                                                  (Vuõ Kieän)

                         HÀ ĐÌNH HUY

Thuù thaät luùc coøn nhoû toâi khoâng bieát phôû laø gì!  Caùch ñaây khoaûng 50 naêm, thieät thaø maø noùi ngay caû nhöõng ngöôøi lôùn soáng trong gia ñình toâi cuõng chöa bieát phôû bao giôø."Phôû laø moùn aên cao caáp laém, chæ daønh rieâng cho nhöõng quan chöùc hoaëc nhöõng ngöôøi giaøu coù". Toâi nghó nhö vaäy. Theo lôøi keå cuûa ngoaïi toâi: Ngöôøi daân "coù tieàn" cö nguï caùc quaän heûo laùnh ôû queâ toâi muoán aên phôû phaûi daäy sôùm ñoùn xe loâi (1) ra tænh vì cho tôùi naêm 1948, caû tænh lî Taây Ninh chæ coù moät tieäm phôû do ngöôøi Vieät goác Hoa laøm chuû, neân phôû raát xa laï vôùi moïi ngöôøi.
Toâi ñöôïc aên phôû laàn ñaàu tieân vaøo naêm 15 tuoåi, do Thaày giaùm hoïc Tuøng "chieâu ñaõi" sau khi thi ñaäu baèng Trung Hoïc Ñeä Nhaát Caáp haïng öu. Töø ñoù toâi hieåu ra phôû laø moùn aên raát ñaëc bieät khoâng chæ daønh rieâng cho quan chöùc hay ngöôøi giaøu, ai ai cuõng coù theå aên ñöôïc neáu coù chuùt ít tieàn. Bieát nhö vaäy, nhöng thôøi sinh vieân toâi ít khi ñöôïc aên phôû, vì khoâng tieàn vaø neáu coù  ñöôïc thöôûng thöùc khi dòp laõnh hoïc boång.Ngay nhöõng naêm xa xöa ñaõ ñi laøm cho chính phuû Vieät Nam Coäng Hoøa roài maø phôû ñoái vôùi toâi caûm thaáy vaãn laø moùn aên "xa xæ", moät thaùng chæ cho pheùp toâi thöôûng thöùc moät vaøi laàn trong moät  "quaùn coùc" ven ñöôøng hoaëc ôû trong ngoõ heûm chöù khoâng ñöôïc ngoài "cheåm cheä" trong caùc nhaø haøng beà theá .Giôø ñaây vieäc traû tieàn cho moät toâ phôû vôùi toâi khoâng coøn laø vaán ñeà nöõa, toâi thöôøng aên phôû moãi khi toâi caûm thaáy ñoùi. Phôû laø moùn aên haáp daãn ñoái vôùi toâi, vaøi ngaøy khoâng aên laø nhôù… aêên maõi thaønh ghieàn.
Gia ñình vaø baïn beø toâi laø khaùch haøng quen thuoäc cuûa moät soá tieäm phôû trong vuøng Thung Luõng Hoa Vaøng. Töø phôû Thieân Long trong khu Grand Century Mall, Phôû Baèng ngay goùc ñöôøng Tully vaø King, Phôû Lyù treân ñöôøng Capptol Express way, Phôû 54 Alumrock, Phôû Haø trong khu Asian Plaza treân ñöôøng Mc laughlin, phôû YÙ trong khu nhaø haøng chay Di Laïc - nhöõng caùi teân quen thuoäc trong " laøng phôû" thaønh phoá San Jose.
 So vôùi nhöõng nhaø haøng khoâng chuyeân veà phôû nhöng coù thöïc ñôn"phôû" cho thöïc khaùch thì giaù tieàn moät toâ phôû thöôøng coù reõ hôn chuùt ñænh, nhöng phaûi chaáp nhaän thòt "boø" gaân saùch …coù khi nhai hoaøi khoâng ñöùt vaø nöôùc phôû thì ñoâi khi coøn tanh muøi xöông, thaäm chí coøn coù quaù nhieàu boät ngoït khi aên thöïc khaùch bò khoâ coå khaùt nöôùc, thænh thoaûng nhöùc ñaàu…,thì nhöõng toâ phôû ôû caùc tieäm ñaõ neâu treân, toâ phôû khi mang ra cho khaùch ñöôïc trình baøy moät caùch "töôm taát" neáu khoâng muoán noùi laø hoaøn haûo töø nhöõng toâ ñöïng phôû cho tôùi nhöõng dóa ñöïng rau, giaù v.v. ñeàu ñaâu vaøo ñoù. Chöa noùi ñeán nöôùc phôû maøu vaøng thaät haáp daãn vaø thòt boø, gaân, saùch…, ñeàu meàm vaø thôm.
Ngoaøi vieäc chuù yù veà toâ phôû ngon hay dôõ, thöïc khaùch thöôøng ít quan taâm ñeán khung caûnh cuûa caùc tieäm phôû, vì thaáy noù ñeàu na naù gioáng nhau, khoâng thaáy söï ñaàu tö trang trí. Tuy nhieân Parking lot cho khaùch ñaäu xe cuûa moãi tieäm phôû laø yeáu toá tieân quyeát caàn phaûi coù, neáu thieáu yeáu toá naøy thì söï phaùt trieån cuûa tieäm phôû e raèng bò giôùi haïn, noùi caùch khaùc coù theå " saäp tieäm".
Coù nhieàu tieäm phôû coù choå ñaäu xe raát roäng nhö phôû Q ôû khu Lion Plaza, nhöng vaøo ngaøy leã hoaëc ngaøy cuoái tuaàn thöïc khaùch muoán vaøo aên phôû Q vaãn khoâng tìm thaáy choå ñaäu. OÂng Huaân cuøng vôï ôû Nam Cali leân tham döï buoåi ra maét saùch ôû Thaùnh Ñöôøng Töï Do nhaân gheù qua phôû Q ñeå " loùt daï" veà ñöôøng, nhöng sau moät tieáng ñoàng hoà oâng cuõng chöa tìm ñöôïc choå ñaùp cho xe, ñöøng noùi chi ñeán vaán ñeà aên uoáng. OÂng phaûi trôû veà nhaø vôùi chieác baùnh mì Sandwiches treân tay ñeå kòp giôø.
Coù moät vaøi tieäm phôû thaät tình maø noùi, thöïc khaùch caûm thaáy khoù chòu khi caàm nhöõng ñoâi ñuõa baèng tre nhoû tí xíu "traàn truïc" khoâng ñöôïc che thaân baèng moät thöù " quaàn aùo giaáy" naøo vaø chieác muoãng thì boùng nhaãy vì chöa röûa saïch môõ boø, giaáy lau mieäng thì chæ duy nhaát moät tôø øgiaáy thay vì moät hoäp ñeå khaùch coù theå söû duïng khi caàn trong luùc aên. Ñoâi khi coøn thaáy döôùi chaân baøn aên nhieàu raùc röôûi ñoà thöøa cuûa khaùch bò rôi rôùt.
Thöïc khaùch cuõng khoâng thích thoùi quen nhöõng ngöôøi ñaøn baø trong quaøy tính tieàn cuõng nhö nhöõng ngöôøi phuï vieäc maëc nhöõng chieác aùo ngaén quaù saùt naùch ñeå nhoâ ra nhöõng "chuøm loâng keùm thaân thieän". Cuõng khoâng theå " caûm tình" hôn khi ngöôøi ñaøn baø tay vöøa böng phôû phuïc vuï cho khaùch trong khi mieäng noùi luoân moàm, keùm veä sinh. Coøn hôn nöõa nhöõng "tröï" thanh nieân trong luùc phuïc vuï cho khaùch laïi cöù keø keø treân tay moät ñieáu thuoác ñang chaùy dôû. Maëc duø, luaät CaLi khoâng cho pheùp huùt thuoác nhöõng nôi coâng coäng, nhöng cuõng coù nhieàu nhaø haøng hoaëc tieäm phôû khoâng giöõ ñuùng qui ñònh.
Khi moïi nôi ñeàu gioáng nhau, thaät khoù so saùnh caøng khoâng coù söï choïn löïa. Cho ñeán khi heä thoáng phôû Baéc Hoa Vieät xuaát hieän bao haøm yù nghóa nhöõng moùn aên thuaàn tuùy cuûa ngöôøi Hoa vaø ngöôøi Vieät ñaõ ñöôïc heä thoáng hoùa vaø ñaàu tö bôûi moät nhaø kinh doanh chuyeân nghieäp, ñaõ trôû neân khaùc. Khoâng phaûi khaùc veà höông vò, khaùc veà coâng thöùc naáu phôû, maø khaùc veà caùch choïn löïa nguyeân lieäu ñeå naáu phô ûvaø hoaøn toaøn khaùc veà caùch baùn phôû.
Ñöôïc bieát heä thoáng phôû Baéc Hoa Vieät hieän nay coù 7 tieäm naèm treân ñòa baøn mieàn Baéc tieåu bang CaLifornia.Hai tieäm ôû thuû phuû Sacramento soá 6645 Stockton Blvd vaø 1827 Broadway, tieäm thöù ba ôû soá 7945 N. West Stockton,tieäm thöù tö  ôû soá 3110 Bradshaw Rd, Rancho Cordova,tieäm thöù naêm 305 First St, Davis,tieäm thöù saùu soá 2859 Senter Rd, San Jose vaø tieäm thöù baûy ôû thaønh phoá Berkely. Heä thoáng phôû Baéc Hoa Vieät ñöôïc nhaät baùo Sacramento Bee chaám ñieåm 4 sao (****). Moät ñieàu laøm cho moïi ngöôøi ghi nhôù laø quyù cuï 70 tuoåi trôû leân ñöôïc giaûm giaù 50% taïi caùc nhaø haøng phôû Baéc Hoa Vieät.
ÔÛ thaønh phoá San Jose moãi khi theøm phôû, gia ñình toâi thöôøng ñeán Phôû Baéc Hoa Vieät ôû soá 2859 Senter Rd trong khu laøng Vieät Nam vaø chôï Senter Market. Ñoù laø tieäm phôû coù maøu saéc treû trung, naêng ñoäng. Baûng hieäu, vaät trang trí treân töôøng, gheá ngoài cuûa khaùch, ñoàng phuïc cuûa nhaân vieân ñeàu nhaát quaùn. Caùch trang trí ôû ñaây thoaùng vaø saïch seõ vôùi nhieàu caây xanh, saøn nhaø khoâng moät coïng raùc, luoân coù nhaân vieân lau chuøi. Baøn aên thieát keá toaøn maët nhöïa laùng boùng, moãi laàn khi khaùch aên xong laïi ñöôïc xòt nöôùc "clean" lau boùng; nhöõng ngöôøi naáu beáp aên maëc taïp deà, ñoäi noùn che kín toùc, duøng bao tay (duøng moät laàn roài boû) gaép thöùc aên neâm vaøo toâ phôû, coù quaøy thu tieàn vaø ngöôøi thu tieàn luùc naøo cuõng duyeân daùng lòch söï, coù hai phoøng veä sinh (restroom) cho nam vaø nöõ.
Hình thöùc trang trí, veä sinh, cung caùch baùn phôû môùi, söï lòch thieäp cuûa nhaân vieân roài cuõng qua ñi, neáu khoâng coù höông vò vöøa mieäng ñeå giöõ chaân khaùch.Phôû Baéc Hoa Vieät coù hai loaïi: Phôû boø vaø phôû gaø.Nhöng gia ñình toâi vaø beø baïn thích phôû boø, hôn haún moät soá tieäm phôû trong vuøng veà chaát löôïng  thòt boø meàm vaø thôm gaàu, veø , gaân, saùch traéng doøn, nöôùc duøng cuûa tieäm Phôû Baéc Hoa Vieät raát vöøa mieäng, khoâng maën, cuõng khoâng ngoït muøi ñöôøng hay boät ngoït vaø cuõng chaúng coù lôùp môõ vaøng treân beà maët, môùi nhìn thoâi cuõng phaùt chaùn. Ñieåm chính cuûa toâ phôû laø nöôùc duøng coù maøu naâu nhaït, soùng saùnh aùnh vaøng, thoaûng nheï muøi göøng, khoâng ngöûi thaáy vò tanh cuûa xöông, baùnh phôû moûng vaø dai khoâng bò naùt .Nhöõng phuï lieäu ñi keøm nhö töông ôùt cuõng laø maøu thaät cuûa ôùt, töông ñoû (hoisin sauce), giaù soáng traéng phau coïng maäp troøn,rau thôm coù hai loaïi queá vaø ngoø gai, nhöõng thöù coù muøi vò hôïp vôùi thòt boø ñöôïc röûa saïch seõ, xeáp ngay ngaén treân dóa, khi khaùch goïi phôû môùi laáy töø phoøng naáu ñem ra, ñuõa tre ñöôïc ñaët trong bao giaáy kín vaø chæ duøng moät laàn,muoãng saønh traùng men boùng xuaát xöù töø Trung Hoa hoaëc Nhaät Baûn ñöôïc ñaët goïn trong ngaên coù bao ny lon, giaáy lau mieäng ñaày aép trong hoäp tuøy nghi khaùch söû duïng.
Caûm giaùc an toaøn veà khung caûnh laãn söï baøy bieän khieán khaùch caøng aên ngon mieäng, nhaát laø vôùi nhöõng ngöôøi töø laâu ñaõ boû thoùi quen duøng boät ngoït nhö gia ñình toâi.
Khoâng chæ coù yù ñònh thaønh laäp moät heä thoáng nhaø haøng Phôû Baéc Hoa Vieät vôùi moät tieâu chuaån thoáng nhaát ôû Baéc Cali, oâng Traàn Cung - ngöôøi saùng laäp ra coâng ty Phôû Baéc Hoa Vieät coøn mong muoán ñem "Phôû" cuûa oâng xuoáng taän mieàn Nam vaø caùc tieåu bang cuûa Hoa Kyø. Ñaëc bieät laø ñem phôû vaøo giôùi thöïc khaùch Myõ vaø AÂu Chaâu.
Vôùi caùch baùn phôû nhö ñaõ laøm cuûa coâng ty phôû Baéc Hoa Vieät thì vieäc ñem phôû ñeán cho caùc daân toäc khaùc, oâng Cung tin raèng phôû seõ laø moùn aên ñaïi dieän xöùng ñaùng, gioáng nhö moùn shushi cuûa Nhaät, hay hamburger cuûa Myõ.Baûn thaân oâng Cung cuõng thöøa nhaän mình laø ngöôøi" ghieàn phôû" ñaõ töøng laø khaùch haøng quen thuoäc cuûa moät soá tieäm phôû noåi tieáng ôû Saigon. Chính laø ngöôøi goác Baéc neân coù leõ ñaõ haáp thuï ñöôïc " truyeàn thoáng" naáu phôû ñaëc bieät cuûa mieàn Baéc- mieàn ñaát saûn sinh ra moùn phôû- vaø raát thích caùi caùch" böng toâ huùp nöôùc leøo" tröôùc khi nhuùng ñuõa gaép baùnh phôû cuûa ngöôøi Baéc. OÂng thuù nhaän: " Veà ngheà nghieäp, toâi raát buoàn neáu nhö ngöôøi khaùch naøo vaøo tieäm phôû cuûa toâi cuõng neâm ñaày töông vaø neùm ñuû thöù rau vaøo toâ phôû roài môùi baét ñaàu aên. Luùc aáy, hoï ñaõ " gieát cheát" toâ phôû cuûa toâi roài! ".
Ñeå coù moät toâ phôû vöøa mieäng khaùch, oâng Cung raát kyõ löôõng vaø keùn choïn nguoàn nguyeân lieäu; nöôùc leøo tröôùc khi naáu luoân duøng heä thoáng loïc coù tia cöïc tím nhaèm loaïi tröø taïp chaát vaø vi khuaån; baûo quaûn nguyeân lieäu  (thòt boø vaø caùc loaïi thòt khaùc; xöông) luoân luoân töôi, nôi röûa cheùn ñeàu trang bò heä thoáng nöôùc noùng. Nhöng ñoù khoâng phaûi laø cuoäc " caùch maïng" veà phôû, oâng Cung noùi:" Toâi khoâng laøm caùi gì ñeå thay ñoåi giaù trò cuûa toâ phôû, maø toâi ñem toâ phôû veà nguoàn coäi cuûa noù. Vì oâng baø ta ngaøy xöa naáu phôû baèng nguoàn nöôùc tinh khieát vaø khoâng bieát duøng boät ngoït ñeå neâm phôû". Voán laø con nhaø noøi
( cha truyeàn con noái) trong ngheà naáu phôû neân oâng Cung muoán xaây döïng hình aûnh môùi veà tieäm phôû vaø muoán thò tröôøng cuûa phôû VN moå roäng ra theá giôùi. OÂng cho bieát heä thoáng phôû Baéc Hoa Vieät coù moät nhoùm nghieân cöùu ñeå luoân nghó ra caùi môùi vaø ñieàu chænh nhöõng maët chöa toát maø khaùch haøng goùp yù.
Veà giaù caû phôû Baéc Hoa Vieät, hieän nay thaät höõu nghò, phôû xe löûa ( extra Large) $5.25, toâ lôùn (Large)  $4.75 vaø toâ nhoû (small) $4.25, oâng Cung thöøa nhaän mình chöa gioûi vì ngöôøi Vieät chæ muoán aên thöùc aên nhanh vôùi giaù 1 hoaëc 2 ñoâ la. Ñoù laø moät thöû thaùch ñoái vôùi Heä thoáng phôû Baéc Hoa Vieät. " Toâi chæ muoán khaùch vaøo ñaây aên vaø chaáp nhaän ñöôïc caùch baùn phôû cuûa toâi. Vì theá, neân toâi phaûi quaûn lyù vieäc mua saém kheùo hôn" . Hieän nay heä thoáng phôû Baéc Hoa Vieät coù löôïng khaùch moãi ngaøy vöôït ngoaøi söï mong ñôïi cuûa oâng Cung. Ñieàu naøy seõ laëp laïi khi phôû Baéc Hoa Vieät coù maët khaép caùc tieåu bang cuûa Hoa Kyø.
Moät thöïc khaùch quen thuoäc cuûa heä thoáng phôû Baéc Hoa Vieät khi ñöôïc kyù giaû cuûa Baùo Ñôøi Môùi  hoûi veà, cung caùch phuïc vuï vaø chaát löôïng cuûa phôû Baéc Hoa Vieät. OÂng Töng daøi doøng:  “Toâi laø daân ghieàn phôû. Toâi bieát aên phôû töø luùc 7 tuoåi neân coù theå noùi khi böng toâ phôû " ngöûi" laø toâi bieát ngon hay dôû lieàn heø! Coù nhöõng tieäm phôû cho thòt raát nhieàu, maø nöôùc "leøo"  thì khoâng ngon,thöôøng laø maën, coøn laït thì laït quaù xaù! Vieäc phuïc vuï coù tính caùch coâng thöùc hoùa, laøm theo moät quaùn tính thöôøng thöùc chöa ñaït tieâu chuaån mong muoán cuûa thöïc khaùch. Nhöng phôû Baéc Hoa Vieät thì khaùc haún, nöôùc naáu tinh khieát, höông vò thôm mòn maøng . Vaø nhaân vieân luoân vui veû phuïc vuï theo yeâu caàu cuûa thöïc khaùch. "
Khoâng ñöùng ngoaøi danh saùch nhöõng moùn aên thoâng duïng cuûa ngöôøi Vieät, phôû coøn muoán vöôït troäi hôn nhöõng moùn aên thuaàn tuùy khaùc veà soá ngöôøi thöôûng thöùc, neân phôû coù theå ñöôïc goïi laø " moùn aên cuûa daân toäc Vieät" maø ngöôøi AÙ Chaâu bieát ñeán nhieàu nhaát, nay laø ngöôøi Myõ.
Nhaø thô Vuõ Kieän, ngöôøi coù thôøi laø thöïc khaùch trung thaønh vôùi caùc tieäm phôû ôû Saigoøn ñaõ ví phôû nhö laø "moùn aên" chaát chöùa trong ñoù "tinh hoa" cuûa queâ höông.
" Nöôùc duøng ñaäm vì muoái noàng bieån Meï
  Nöôùc duøng trong vì ngoït nöôùc soâng Cha
  Baùnh sôïi deûo vì gaïo ñoàng luùa Vieät
  Boø thôm hôn vì boø coû queâ nhaø"
Thôøi gian daøi bò giam caàm trong lao tuø, khoâng ñöôïc aên phôû nhaø thô ñaõ öôùc mô, khao khaùt, môøi moïc:
"OÂi, moát mai veà queâ höông coù phôû
  Côûi môû taâm tình ngoø ngaùt, haønh hoa
 Ñôøi haïnh phuùc chan hoøa theâm nöôùc tieát
 Ta môøi nhau moät baùt ñeå laøm quaø"
 Coøn ñi xa hôn Vuõ Kieän ñaõ kheùo nhaéc chuùng ta, phôû laø moät nieàm töï haøo cuûa neàn vaên hoùa daân toäc Vieät. OÂng cuõng khoâng queân nhaéc ñoâi gaùnh phôû ñaõ bieät tích töø laâu nhö laø moät gaùnh giang sôn vaäy.
" Gaùnh giang sôn goàng baèng ñoâi gaùnh phôû
  Quaåy leân ñöôøng nghi nguùt aám tình thaân
  Ñöôøng Nam, Baéc vöôït baèng toâ xe löûa
  Duø baø con xa cuõng hoùa thaønh gaàn"
Maëc duø cuoäc ñôøi con ngöôøi ta coù nhöõng thaêng traàm, nhöõng gian lao khoán khoù ñaõ ñem ít nhieàu phieàn luïy cho cuoäc soáng, nhöng phôû vaãn khoâng xa rôøi trong taâm hoàn cuûa ngöôøi Vieät Nam. Moät söï gaén lieàn coù yù thöùc, tình töï daân toäc khoù queân.Vaø haõy queân ñi nhöõng ngaøy thaùng muoän phieàn, cuøng côûi môû taâm tình quanh baùt phôû ñeå ñöôïc nhaän dieän taàm voùc cuûa queâ höông.
" Mình queân ñi nhöõng ngaøy khoán khoù
  Traïi lao tuø buïng leùp ñeán noân nao
  ÔÛ ngoaøi chôï thaùng löông troøn kyù thòt
 Giaø hom coøm treû ñoùi ñeán xanh xao
               ***
 Haõy xoùa heát thaùng ngaøy boû xöù
 ÖØ ñaáy thieân ñöôøng thöøa naïm, veø gaân
 Sao vaãn thieáu trong chaäp chôøn thöùc nguû
 Moät vò gì ngan ngaùt cuûa queâ thaân
Coù ngöôøi cho raèng nhìn vaøo toâ phôû thaáy caû queâ höông quûa laø chí lyù. Keû vieát baøi naøy xin baét chöôùc cuï Phaïm Quyønh noùi veà Truyeän Kieàu maø maïnh mieäng noùi: “ Ngöôøi Vieät coøn, Phôû coøn. Phôû coøn, Ngöôøi Vieät coøn” ñeå vinh danh moät moùn aên ñaëc saûn cuûa queâ höông, daân toäc.

(1) Xe loâi (xe ñaïp hoaëc gaén maùy, moùc phía sau moät thuøng coù hai baùnh xe, thöôøng thaáy xuaát hieän ôû mieàn Ñoâng vaø mieàn Taây Nam Vieät Nam)