BÁO TÂY NINH USA

Thứ Năm, 27 tháng 11, 2014

ĐƯỜNG VỀ THÁNH ĐỊA

Đường về Thánh Địa có hai phần : Thánh Địa Hữu Hình và Thánh Địa Vô Hình.

Thánh Địa Hữu Hình : Trước khi xác định đâu là Thánh Địa Hữu Hình, xin nói về lược sử Việt Nam trong giai đoạn từ 1945 đến 1954. Thời kỳ nhiểu nhương tháng 8/ 1945 Nhựt đảo chánh Tây, sau đó Nhựt đầu hàng Đồng minh. Tháng 9/1945 Việt Minh cướp chánh quyền. Đầu năm 1946 Tây trở lại Đông Dương(Việt, Miên, Lào). Khi Tây chiếm được các thành thị thì Việt Minh rút vào rừng, bưng, nông thôn. Bản chất của Việt Minh là hể ai không theo thì giết. Bản chất của Tây khi đi ruồng bố khi bắt người hể cho là Việt Minh thì bắn bỏ. Do đó người dân Việt Nam chịu cảnh một ách hai tròng. Khi ở nông thôn ra thành thị mua nhu yếu phẩm trở về thì bị Việt Minh cho là Việt Gian là mổ bụng. Người ở thành thị về nông thôn trở về thì Tây cho là theo Việt Minh cũng giết hoặc bỏ tù. Thanh niên ở nông thôn thì bị Việt Minh bắt đi lính Cụ Hồ(bộ đội). Ngoài thành thị thì Tây bắt tổng động viên, thành phần có học thì vào trường Sĩ Quan, Kẻ thất học thì đi lính.

Có thể nói thời gian nầy ở Việt Nam không có nơi nào bảo đảm sự an ninh cho dân chúng cả. Toà Thánh Tây Ninh cũng chưa phải là nơi an toàn(tháng 5/ 1946) sau khi Tây bắt Đức Hộ Pháp và 5 vị Chức Sắc đài qua hải Đảo Madagasca( Phi Châu), chúng chiếm Toà Thánh làm trại lính. Tất cả Chức Sắc phải về nhà.

Một số Chức Sắc Cao Cấp ở Sài Gòn vận động với Pháp là nếu Pháp thả Đức Hộ Pháp về thì Cao Đài sẽ hợp tác với Pháp( Lúc đó Quân Đội Cao Đài có một số quân khoảng 3,4 tiểu đoàn, đã rút vào nông thôn vùng Bình Linh Chuối Nước, gần khu vực Bến Cầu vửa chống Pháp vừa chống với Việt Minh). Pháp đồng ý, do đó có một số quân đội Cao Đài về đóng quân trong vùng nội ô Toà Thánh, cho đến tháng 8/1946 Pháp đưa Đức Hộ Pháp về Sài Gòn. Nên biết là Quân Đội Cao Đài do Đức Lý giáng Cơ sai Ngài Giáo Sư Thượng Vinh Thanh thành lập hầu hết là những người làm việc cho hãng tàu cuả Nhựt gần cầu chữ Y, khi quân Nhựt đầu hàng Đồng Minh tháng 8/1945. Khi Đức Hộ Pháp về đến Toà Thánh thì Bộ Tư Lịnh của Quân Đội Cao Đài do Thiếu Tướng Nguyễn văn Thành đặt tại Giáo Tông Đường, sau Giáo Tông Đường là Phòng Nhì, kế đó là trại huấn luyện đến góc ngã tư đường Cao Thượng Phẩm và Quyền Giáo Tông. Trước mặt Phòng Nhì là sân vận động, kế sân vận động là Khách Đình. Một Đại Đội Danh Dự và Đội Kèn đóng khoảng giữa cửa số 7 và số 8 nội Ô. Cơ Thánh Vệ nằm tại góc đường Oai Linh Tiên và Cao Thượng Phẩm. Đối diện bên kia đường Oai Linh Tiên về hướng cửa số 6 là phòng thông tin..........

Đức Hộ Pháp thấy mọi sự việc đã rồi, điều nầy trái ý của Đức Ngài do đó có một đàn Cơ Ngày 22/4/Mậu Tý(30/5/1948) của Đức Lý : ... “ Lão đã nói , hoàn cảnh của đôi ta phản trắc, Lão vô hình lại đảm nhiệm trách nhậm trị thế định vị, tức là chủ khảo thiêng liêng vị. - Bởi thế cho nên khi Hộ Pháp trấn Thánh Phi Châu. Lão mới đến cầm quyền đặng định vị cho các Thánh Tử Đạo, vì đó mà lập nên quân đội. - Còn hiền hữu hữu hình mà lại nắm Thiên điều hành pháp lập giáo. Hiền hữu là chủ khảo hữu hình vị, bởi cớ cho nên hiồn hữu làm đầu toàn Hội Thánh.”....

Đức Hộ Pháp không muốn cho quân đội nằm trong châu vi Nội Ô Toà Thánh là nơi tu hành do đó Ngài cho dời Cơ Thánh Vệ ra ngoại ô, gần chơ bắp cửa số 2, còn Bộ Tư Lịnh Quân Đội Cao Đài xuống Giang Tân.

Cũng nhờ Quân Đội Cao Đài về đóng quân nơi vùng Toà Thánh Tây Ninh nên bổn đạo nơi vùng nầy được yên ổn, còn những nơi khác thì Việt Minh lấy cớ Cao Đài hợp tác với Pháp cho nên ra tay giết hại bổn đạo nhất là ở các vùng nông thôn.

Quân Đội Cao Đài lấy danh nghĩa là “Bảo Sanh, Nhơn Nghĩa, Đại Đồng” không chỉ đóng quân nơi vùng Toà Thánh mà còn rãi rác khắp các tỉnh Nam Phần Việt Nam. Ngoài việc giữ gìn trật tự an ninh cho sanh chúng, còn phải tổ chức hành quân đến các vùng nông thôn gom bổn đạo về nơi thành thị, lập các “Căn Cứ Đạo” để tránh bị Việt Minh giết hại. Ngoài ra những gia đình nào muốn về vùng Toà Thánh Tây Ninh thì Quân Đội Cao Đài có bổn phận đưa họ về. Do đó mà dân số tỉnh Tây Ninh từ vài chục ngàn vọt lên gần nửa triệu người trong vòng 3,4 năm trời. Những nơi nào Quân Đội Cao Đài chưa tới được mà tình hình Việt Minh giết đạo đang gieo rắt nỗi kinh hoàng thì phải tự tìm đường trốn ra “Căn Cứ Đạo” hay về Toà Thánh Tây Ninh. Trong số người đạo ở vùng nông thôn trốn Việt Minh về Toà Thánh có gia đình tôi.

Gia đình tôi ở xóm “Tho Mo” giáp ranh với Miên. Dọc theo biên giới Việt-Miên từ Mộc Hóa lên đến Tây Ninh có các xóm “Mỏ Vét”tức là “Ba Thu”, đến xóm “Cóc Rinh”, đến “Xóm Mới”, đến xóm “Tho Mo”, đến Chưn Tốc”(thuộc làng Mỹ Qúi Quận Thủ Thừa, tỉnh Tân An); đến xóm “Sư Đư”, Phước Chỉ (thuộc tỉnh Tây Ninh).

Bên phần đất Miên thì thuộc đất liền, bên phía Việt Nam thì toàn là “Bưng” trải dài ra cho đến sông Vàm cỏ Đông, trong vùng Bưng trủng nước có nỗi lên những giồng đất cao hơn mặt Bưng một vài thước, có giồng lớn, có giồng nhỏ, có tên như sau : Giồng Lớn , Giồng Dinh , Giồng Á Rặc, Giồng Thổ Địa, Giồng Quéo Ba, Giồng Búng, ......Muốn đi chợ Việt Nam thì phải dùng ghe nếu là mùa mưa, dùng xe trâu nếu là mùa nắng, ra Chợ Rạch Tràm gần bờ sông Vàm Cỏ Đông hay qua Lộc Giang rồi thẳng qua Chơ Trảng Bàng. Sáng 5 giờ bắt đầu đi khoảng 12 giờ tới chợ, 1 giờ về đến nhà khoảng 6,7 giờ tối. Nếu không thì chỉ có đi Chợ “Sóc Nóc” của Miên chỉ lội bộ băng đồng mà đi khoảng 3 tiếng đồng hồ.

Vì nơi hẽo lánh xa xôi nên Quân Đội Cao Đài không đến được do đó mà Việt Minh tha hồ làm mưa làm gíó. Tôi còn nhớ chúng (VM)mời bà con bổn đạo đi họp, lần thứ nhứt chúng nói ba điều bốn chuyện rồi cho về hết, khoảng một tháng sau chúng lại mời đạo đi họp nữa, cũng như lần trước chúng cho về hết, rồi chúng lại mời đạo đi họp lần thứ 3 lần nầy bổn đạo đi đông hơn hai lần trước. Lần nầy chúng nhốt lại hết trong những vuông tre và chiều xuống chúng gọi tên một số người lên cấp trên làm việc, đi bao nhiêu mất bấy nhiêu, hỏi ra thì chúng bảo là khi làm việc với cấp trên xong họ được về nhà rồi. Số người còn lại cũng mong mình sớm được gọi đi làm việc với cấp trên, nhưng họ có biết đâu là những người được kêu tên dẫn đi, ra khỏi vòng tre đều bị thúc ké bịt mắt dẫn đến bên những cái hố đã được đào sẳn và bị chém bằng mã tấu và xô xuống hầm chôn tập thể. Do một vài người trốn thoát ra thuật lại. May mắn là gia đình tôi không có ai đi họp cả. Sau khi biết tin tức trên, gia đình tôi buộc phải bỏ xứ ra

đi, nhưng đi bằng cách nào cho an toàn ? Vì Việt Minh ở khắp nơi, hể bị bắt là bị chặt

đầu là cái chắc, vì chúng cấm dân chúng không được ra thành thị, ai ra thành thị về là bị cho là Việt Gian sẽ bị giết không cần ai xét xử.

Sau đây là cuộc hành trình về Thánh Địa của gia đình tôi : Thời điểm đó vào khoảng tháng 5 âm lịch năm 1946 nên có những trận mưa lớn làm cho dưới bưng nước nhiều không thể nhắm hướng băng đồng mà đi được. Lúc chạng vạng mặt trời vừa khuất, chúng tôi bắt đầu đi dựa theo triền bưng núp theo những bụi đưng cao khoảng 1 thước và lội nước cạn, do cậu tư tôi là Lễ Sanh Ngọc Trượng Thanh dẫu đầu, lúc đó tôi mới 12 tuổi. Chúng tôi lội bộ theo triền giồng Búng qua giồng Sơ Rơ” thì nơi đây trời mới mưa lúc chiều, bây giờ còn lâm râm nên dân chúng họ đi soi cá đỏ đồng, nhờ trời tối chúng tôi cứ nhắm chỗ thưa đèn soi mà len lõi xuyên qua đám người đi soi. Dù cẩn thận thế nào thì cũng gây ra tiếng động cho nên họ tưởng đâu chúng tôi cũng là dân đi soi như họ. Bất thần bị hỏi sau không soi tiếp, lại đây mồi đèn đi soi tiếp(thì ra đó là một người đi soi vừa mới tắt đèn cho nên chúng tôi không thấy đèn để tránh), cũng may là trời còn mưa nhỏ nhưng vẫn u ám chỉ nghe tiếng động chớ không thấy nhau, trong khi mọi người không ai nói gì thì tôi lên tiếng “mưa lạnh lắm thôi không soi nữa về thôi”. Hú hồn tránh qua được cái lưởi hái của tử thần. Cậu tư tôi ra lịnh mọi người ngồi lại, ổng nằm sát xuống đất, quan sát để tìm hướng đi. Nhờ trời tối cho nên chúng tôi không phải lội dưới triền bưng nữa mà đi trên giồng. Đến khoảng 4,5 giờ sáng thì chúng tôi đến Rạch “Ba Dồn” trên bờ Tây của sông Vàm Cỏ Đông. Nơi đây người ta đào mương để thông thương ra sông, trên bờ thì trồng cây Mù U(Mù U bông trắng trái tròn/ Giận thì nói vậy chứ dạ còn thương nhau). Lội bộ từ chiều đến giờ chân tôi lê lết không còn đi bình thường được nữa. Khi đi ngang qua cửa một nhà bên đường tôi vô tình vướng con chó nằm bên đường, nó không sủa mà dùng hai chân trước lết tới trước rồi nằm im, qua khỏi nhà đó thì chúng tôi quẹo bên tay phải đi chừng 20 thước thì cậu tư tôi ra dấu đứng lại. Cậu gỏ cửa căn nhà còn le lói ngọn đèn dầu. Một người đàn bà bưng đèn ra mé cửa nhìn thấy cậu tư tôi thì bà ấy liền bụm miệng cậu tư lại và ra dấu có cái trạm gát của Việt minh ở đầu đường(tức chỗ tôi vấp con chó). Sau đó người đàn bà ấy dẫn chúng tôi vòng vo vài ngã đường nữa đến một cái mương chỉ cho mấy anh tôi lắc ghe và tát nước, vì ghe phải nhận chìm chớ không để trên mặt nước được. Sau đó chúng tôi xuống ghe, mấy anh tôi chèo qua bên bờ đông sông Vàm Cỏ Đông là thoát khỏi vùng kiểm soát của Việt Minh. Sau khi nằm nghĩ đến sáng thì tôi không thể nào ngồi lên được, hai bắp vế cứng ngất, ba tôi phải bóp cho tôi gần nửa tiếng đồng hồ, tôi mới ngồi lên được để tiếp tục đi lên “Lộc Giang” để qua Trảng Bàng. Khi qua Trảng Bàng chúng tôi phải tạm trú dưới tàn mấy cây soài, bên ngoài bót Cao Đài số I gần khu bán Bánh Canh nỗi tiếng sau nầy; để chờ đoàn “Convoi”của Pháp phối hợp với QĐCĐ lên xuống Trảng Bàng - Tây Ninh. Xe đò họ cũng phải tháp tùng theo đoàn Convoi chớ đi riêng lẽ sẽ bị Việt Minh bắt. Đặt biệt những người nào là dân tị nạn muốn về Tòa Thánh thì phải khai trước với Bót CĐ số I. Họ lập danh sách sẳn khi có đoàn convoi thì họ giao cho QĐCĐ đi theo đoàn convoi, sẽ được đi miễng phí về đến Toà Thánh Tây Ninh.

Trong thời buỗi nhiễu nhương, trong vùng thôn quê thì Việt Minh tự tung tự tác, những ai không hùa theo chúng thì bắt tội là Việt gian đều bị giết một cách dã mang; họ đưa nạn nhân ra trước tòa án nhân dân chì có kết tội mà không có bào chừa. Cho nên các nạn nhân không thể nào thoát tội, bị chặt đầu hoặc mổ bụng thồn trấu, hay trói thúc ké rồi thả xuống sông, xuống ao. Ngoài thành thị thì bị nạn Tây bố ráp, bắt bớ, bỏ tù, nếu không có đủ giấy tờ tùy thân. Những người có đủ giấy tờ tùy thân thì bị bắt đi lính , những người trí thức thì bị động viên sĩ quan. Pháp bị sa lầy nơi Điện Biên Phủ nên rất cần lính và sĩ quan bổ sung chiến trường Điện Biên Phủ. Do đó những người dân thì chạy về Tòa Thánh nhập môn vào Đạo để được cấp giấy chứng nhận là người Đạo cao Đài thì Tây không bị Tây bắt bớ; số người trí thức cũng chạy về Tòa Thánh Tây Ninh để tránh bị động viên; nhờ đó mà những ngôi trường như Đạo Đức Học Đường, Lê văn Trung mới có đủ Thầy dạy học(niên học 49-50 trường ĐĐHĐ có tới 10 lớp Cao Đẳng, 5 lớp Đệ Thất...). Cho nên có người gọi những người theo đạo để được yên thân đó là “Đạo giấy” tức là chỉ cần giấy chứng nhận của Đạo chớ chẳng tu hành gì cả. Vì vậy mà bổn đạo lúc bấy giờ tăng lên cả triệu người.

Đức Chí Tôn : “ Nơi nào Thầy ngự thì nơi ấy là Thánh Địa” cho nên có thể nói rằng khoảng thời gian từ năm 47 đến 54, vùng Tòa Thánh Tây Ninh mang danh là Thánh Địa không sai chút nào. Tuy rằng trong tỉnh Tây Ninh có nhiều mật khu Việt Minh nhưng vùng Tòa Thánh Tây Ninh thật là bình yên; dân chúng tha hồ phá rừng làm rẫy, chở củi về thành phố bán, các danh mộc như Bênh, gỏ,cẩm lai, trắc, dầu, vên vên, thao lao, xẽ gỗ phân phối cho các trại mộc khắp vùng Thánh Địa.

Không đầy 10 năm mà dân chúng chạy về đây với hai bàn tay trắng đã trở nên giàu có. Những chú nhóc như chúng tôi được ăn, học miễn phí suốt 10 năm trời cũng có chút vốn liếng học thức.

Sau khi Ngô Đình Diệm về nước chấp chánh, rồi trưng cầu dân ý để lên làm Tổng Thống Việt Nam Cộng Hòa. Quân Đội Cao Đài quốc gia hóa, tiếp theo cái nạn phản thầy của Nguyễn thành Phương đem quân về vây Hộ Pháp Đường, buộc lòng Đức Hộ Pháp phải lưu vong qua Miên tỵ nạn. Chúng tôi rời Thánh Địa, lớp thì tìm công ăn việc làm, lớp thì vào trường Võ bị Đà Lạt, trường Bộ Binh Thủ Đức, lớp thì thi vào Quốc Gia Hành Chánh, lớp thì vào trường Sư Phạm làm nghể “GO ĐAU TRE”. Có thể nói từ 1956 trở đi bọn chúng tôi có mặt khắp các tỉnh của Miền Nam Việt Nam.

Cây muốn lặng mà gíó chẳng chịu ngừng, nên mới xãy ra cuộc đổi đời 30/4/75 Nhà giàu trở thành trắng tay, quan quyền trở thành tù tội, ông chủ trở thành đầy tớ; kẻ ngu dốt dạy người trí thức( Ở đâu có sự lạ kỳ : Người khôn ngồi học / kẻ ngu dạy đời ). Cả lũ chúng tôi trở thành những thằng tù không bản án, bị giam giữ nơi rừng thiên nước độc. Cũng phá rừng làm rẫy nhưng không được ăn no làm cho một số anh em phải bỏ mình vì đói khát.

Toà Thánh Tây Ninh bị chiếm dụng, không còn là nơi yên bình cho bổn đạo tu hành như ngày nào nữa. Cho nên có thể nói là Thánh Địa hữu hình chỉ tạm an bình một thời gian nào đó, chớ không vĩnh viễn. Vì vậy muốn tìm nơi an bình vĩnh viễn là phải tìm cho được Thánh Địa Vô hình mà thôi.

Con đường về Thánh Địa vô hình chỉ phù hợp với những người học Đạo, cho nên tôi tạm ngưng nơi đây vì nó không phù hợp với tập san Tây Ninh Đồng Hương Hội. Nếu bạn nào muốn tìm hiểu con đường về Thánh Địa Vô hình thì liên lạc với tôi. Qua địa chỉ E-Mail Đatthong 2005@yahoo.com

Kính tặng qúi đồng hương ba bài THI( cơ bút) do ba anh bạn tù cải tạo ở Phước Long năm 1978: Một người Cao Đài, một người Công Giáo, một người không theo Tôn Giáo nào. Ba anh cầu xin các Đấng Thiêng Liêng hiển linh về nhập cơ mách bảo cho ba điều : 1/- Cho biết số phận và tương lai của các sĩ quan QLVNCH đang bị giam giữ trong các trại cải tạo khắp đất nước ?

2/- Số phận và tương lai của nước Việt Nam ?

3/- Tình hình thế giới trong tương lai ?

Điều 1- Được một Chơn Linh giáng cơ cho bài thi sau đây :

Mạt lộ mã vô mục

Tùng lâm ký ố thân

Y khuyển, tâm bất khuyển

Ngạ qủi lộ ngạ qủi

Kỳ vương độ hóa thân

Ngục môn hóa long môn./.

Ký tên : Trình minh Thế Tướng quân, đệ tử Bạch Vân Động, cho biết người không đủ thẳm quyền trả lời Điều 2 và 3, xin cầu Sư Phó của ông nơi Bạch Vân Động.

Sau đó một Chơn Linh khác giáng cơ, xưng danh là Trấn Nam Đệ Bát Phẩm, bạch Vân Động Chơn Nhơn cho hai bài Thi :

Điều 2- Nam Quốc sơn hà hữu Thánh nhân

Lôi âm vỏng lực diệt si quân Điều 3- Cấn Chấn tỵ niên vượng

Hồ ly tuyệt vọng vong tà đạo Hắc Điểu hiệp Thái Dương

Chiến quốc hậu đài bất trụ thân Tinh Kỳ khai ác chiến

Cấn Chấn vô minh ưu huyết địa Nhân quả tự Bắc phương

Khôn Đoài Bạch Hạt đáo Kỳ Lân Khôn Đoài đại binh xuất

Long kỳ thượng đỉnh thị minh quân Bạch Hạt đáo Kỳ Lân

Phu phụ đệ huynh tao ngộ đắc./. .......................................

........................................

(Hai câu sau không nhớ)

SanJose,Cuối Thu Giáp Ngọ.

Đạt Thông Dương văn Ngừa

Thứ Sáu, 21 tháng 11, 2014

THANH NGA: NGƯỜI NGHỆ SĨ TÀI HOA CỦA XỨ SÔNG VÀM NÚI ĐIỆN

Nói về những anh hùng nổi danh chống Pháp hay chống Cộng sản để giành lại độc lập tự do cho đồng bào, thì xứ “núi Điện sông Vàm” có rất nhiều tên tuổi đáng được ghi danh vào lịch sử cận đại như : Ngài Phạm Công Tắc giáo chủ Đạo Cao Đài, Trung Tướng Trịnh Minh Thế , Ông Lớn Trà Vong, Bác sĩ Nguyễn Tôn Hoàn lãnh đạo Đảng Đại Việt…., nhưng những người nổi tiếng về lãnh vực nghệ thuật thì rất khiêm nhường. Tuy nhiên, nếu đã có nghệ nhân nào thành danh về phương diện này, thì sự nổi tiếng càng vượt trội nổi bật hẵn lên như vì sao Bắc Đẩu trên bầu trời. Cố nghệ sĩ Thanh Nga người con gái đất Tây Ninh là một trong những ngôi sao sáng đó của bộ môn Cải lương trong nền văn học nước nhà.

Sơ lược tiểu sử.

Cố nghệ sĩ Thanh Nga tên thật là Juliette Nguyễn Thị Nga, sanh ngày 31 tháng 7 năm 1942.

Nơi sinh: Tây Ninh

Nguyên quán: Tây Ninh

Cha: Nguyễn Văn Lợi

Mẹ: Nguyễn Thị Thơ (bà bầu Thơ, trưởng đoàn hát Thanh Minh Thanh Nga nổi tiếng một thời)

Tôn giáo: Phật giáo (pháp danh: Diệu Minh)

Thanh Nga kết hôn hai lần, lần đầu với ông Nguyễn Minh Mẫn (sĩ quan Quân lực Việt Nam Cộng Hòa), lần sau với ông Phạm Duy Lân (luật sư) hay còn gọi là Đổng Lân. Thanh Nga có 1 con trai (với ông Lân) là Phạm Duy Hà Linh (sinh 1973, nay là nghệ sĩ hài kịch).

Gia đình Thanh Nga còn có nhiều nghệ sĩ nổi tiếng như:

Năm Nghĩa (cha dượng) Bảo Quốc (em cùng mẹ khác cha) Hữu Châu (con của nghệ sĩ Hữu Thìn, anh ruột của Thanh Nga)

Thanh Nga bị ám sát cùng chồng ngày 26 tháng 11 năm 1978 tại Sài Gòn, được an táng tại nghĩa trang chùa. (1)

Con Đường Nghệ Thuật

Thanh Nga bắt đầu ca vọng cổ lúc 10 tuổi, phụ họa và rất thành công trên sân khấu Thanh Minh, do nghệ sĩ Năm Nghĩa – dưỡng phụ của Thanh Nga – làm bầu gánh.

Nhờ nhạc trưởng Út Trong của đoàn Thanh Minh rèn luyện cho nhiều bài bản cổ nhạc, Thanh Nga được khán giả hoan nghênh nhiệt liệt khi bắt đầu chính thức diễn trên sân khấu khi mới 12 tuổi qua vai đào con trong các tuồng như Phạm Công Cúc Hoa, Đồ Bàn Di Hận, Lửa Hờn; rồi vai chính đầu tiên lúc 16 tuổi là Sơn Nữ Phà Ca trong tuồng Người Vợ Không Bao Giờ Cưới.

Nỗ lực dìu dắt tận tình tiếp theo của những nghệ sĩ bậc thầy như Năm Châu, Phùng Há, Kim cúc, Cô Ba Thanh Loan…giúp Thanh Nga - với sắc đẹp dịu dàng, lộng lẩy, quyến rũ cùng lối ca diễn truyền cảm đặc biệt – đã mãi gây ấn tượng sâu đậm trong tâm hồn giới mộ điệu qua những vai như Xuân Tự trong tuồng Áo Cưới Trước Cổng Chùa, Giáng Hương trong Sân Khấu Về Khuya, Diệp Thúy trong Đôi Mắt Người Xưa, Uyên trong Ngã Rẽ Tâm Tình, Trinh trong Con Gái Chị Hằng, Mía trong Bọt Biển…

Thanh Nga cũng từng đóng vai chánh với các nam danh ca nổi tiếng lúc bấy giờ như Út Trà Ôn, Việt Hùng, Dũng Thanh Lâm, Thành Được, Hữu phước…

Trong vở Người Vợ Không Bao Giờ Cưới và Sơn Nữ Phà Ca của sọan giả Kiên Giang Thanh Nga đã làm cho khán thính giả xúc động theo mối tình ngang trái của giữa nàng Phà Ca và chàng Kiểu Mộng Long – con của Sứ Quân Kiểu Thuận ở đất Sơn Tây. Chính lối ca diễn xuất sắc trong vai này, với nét hồng nhan và đạo đức cá nhân đã giúp Thanh Nga đoạt huy chương vàng đầu tiên của Giải Thanh Tâm, khi ở tuổi 16. Và cũng ở lứa tuổi này là một cái mốc đã đưa Thanh Nga trở nên siêu sao trong nền sân khấu cải lương nước nhà.

Một số khán thính giả và những soạn giả thời đó đã nhận xét về chất giọng và cung cách trình diễn của Thanh Nga hầu hết cho rằng: “Thanh Nga là một nghệ sĩ mà sắc đẹp, tài năng và tánh tình thật là dễ thương, dễ mến, nên Thanh Nga đã để lại trong lòng khán giả và các bạn bè nghệ sĩ thật nhiều nổi thương cảm mà ai ai cũng muốn nhắc Thanh Nga để mà nhớ, để mà thương.Với giọng ngân nga buồn ray rức thiết tha, đượm nét chơn chất bình dị lẫn vẻ lộng lẫy kiêu sa của Thanh Nga trong bản Hồi Chuông Thiên Mụ của sọan giả Viễn Châu đã làm cho khán thính giả bị lụy tình.”

Ký giả kịch trường HB, người đã từng viết về đời sống sinh họat của các nghệ sĩ trước năm 1975 với các tạp chí văn nghệ ở Sàigòn hiện nay cư ngụ tại Mỹ quốc nhận xét:

“Khi Thanh Nga còn sinh tiền, có lẽ khó có ai ca diễn hay hơn nữ nghệ sĩ tài danh nhưng hồng nhan bạc mệnh ấy qua vai người phụ nữ trong cảnh đời ngang trái, trớ trêu; trong xã hội đầy dẫy bất công, thiếu tình người và sẵn sàng khai thác, vùi dập những cô gái lỡ mang kiếp đọan trường, bất hạnh.

Chẳng hạn như trong tuồng Bọt Biển của sọan giả Nguyễn Phương, cách nay khoảng 4 thập niên, nghệ sĩ Thanh Nga đã diễn xuất sắc khi nhập vai cô Mía trong nghịch cảnh đau thương là chứng kiến mối tình đầu thơ mộng thiết tha bị tan vỡ vì bị chính cha ruột nhẫn tâm bán rẽ cuộc đời trong trắng của con gái mình cho ngọai nhân. Trong tuồng Sông Dài của Hà Triều, Hoa Phượng và Nguyễn Phương, Thanh Nga đã thể hiện độc đáo vai cô gái mù, bạc phước tên Lượm thoạt đầu bị mẹ bỏ rơi. Giọng ca diễn buồn thống thiết cùng cách thể hiện mối tình chung thủy vô biên của nghệ sĩ tài danh này lại càng làm cho người xem cảm kích.”

Những cuộc tình

Trên một trăm năm trước đại thi hào Nguyễn Du không biết vô tình hay cố ý đã dùng những câu thơ có tính tiên đoán vận mệnh của con người và nhất là những người phụ nữ có tài sắc để mở đầu cho trường thiên truyện “ Kim Vân Kiều” của ông.

“ Trăm năm trong cõi người ta

Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau”

Hoặc những đọan sau kế tiếp của truyện có câu: “ Chữ Tài liền với chữ Tai một vần”.

Mặc dầu, đây chỉ là một thuyết “ Tài mệnh Tương Đố” của một số triết gia thời cổ của Trung Hoa được thi hào Nguyễn Du triển khai lại rộng hơn , nhưng chưa hẵn có tính thuyết phục vì nó chỉ là “ lý thuyết” mà thôi và không có tính tuyệt đối. Lại nữa, thuyết có tính phân biệt đối xử giữa nam và nữ. Theo như thuyết này thì hễ người phụ nữ nào có tài và nhan sắc đều bị chi phối bởi luật thuyết thật là trớ trêu. Việc tin thuyết này hay không tùy theo quan điểm mỗi người. Nhưng bình diện kinh nghiệm cho thấy nhiều phụ nữ có nhan sắc sau khi suy gẫm lại cuộc đời họ đều công nhận sự bất công nào đó của thượng đế dành cho họ. Nên đa số phụ nữ đương nhiên xem sự việc ấy là một sự mặc cả của tạo hóa đối với họ và sự chấp nhận của họ như là mộtø sự hiển nhiên.

Thanh Nga là một phụ nữ tài sắc nên không khỏi rơi vào vòng lẫn quẩn ấy và bị chi phối bởi quan niệm “ Hồng Nhan Đa Truân” và “ Hồng Nhan Bạc Mệnh”.

Ngoài những mối tình lúc tuổi thiếu thời khi còn để chởm cùng với các bạn trang lứa cùng làng quê Thái Hiệp Thạnh , với những buổi hẹn hò chia tay hồn nhiên, viết cho nhau những lá thư còn nhòe mực hay cùng nhau trèo hái những trái xoài đầu mùa ngon chua thật tính quê hương…

Tình yêu đôi lứa đã đến sớm với Thanh Nga, sau khi đọat giải Thanh Tâm lúc tuổi 16 , Thanh Nga được mệnh danh là “ Nữ Hoàng Sân Khấu” thì con đường tình yêu cũng song hành tiến mạnh cùng sự nghiệp nghệ thuật. Bên cạnh những mối tình đầu của Thanh Nga được nhà văn Ngành Mai kể lại trong tác phẩm “ Cuộc Đời của Thanh Nga” đó là cậu thanh niên Đài Loan thật bảnh trai, nhưng rồi cuộc tình cũng chẳng thành duyên . Sự chia tay nhau trong những nổi nhớ nhung da diết của cô gái trăng tròn với chàng hiệp sĩ xứ Đoài rồi cũng êm xuôi qua năm tháng. Tưởng chừng như tình yêu đã ngụp tắt sau chuyện tình đầu ngăn cách, nhưng không, tình yêu và nhiều cuộc tình nữa đã đến liên tiếp với Thanh Nga như là một vòng xoay của định mệnh

Theo lời đồn sau khi cùng mẹ là bầu Thơ giám đốc Đoàn Cải Lương Thanh Minh Thanh Nga đi lưu diễn trên nhiều miền của đất nước , vào thời điểm tuổi của Thanh Nga vừa đúng đôi mươi, nhan sắc lại mặn mà thêm cộng với nét hương thơ của làn tóc nên nhiều khách tao nhân để ý và muốn được cùng cô se tơ kết tóc, trong số những gã si tình có một chàng nhạc sĩ tên HA rất lãng mạn, nhạc ông viết phần lớn làm nền cho những tuồng tình cảm cho Đoàn Thanh Minh Thanh Nga . Đôi khi là nhạc phim cho những phim li kỳ về tình cảm có Thanh Nga diễn . Nhưng không biết chàng nhạc sĩ này có được lời phúc đáp thân hậu của “ Nữ Hoàng Sân Khấu “ hay không ? Chứ còn nhạc của chàng thì có quá nhiều bài than thân trách phận như kiểu yêu một chiều. Phải công nhận nhạc của chàng rất hay, rất trử tình . Có một lần trên một show trình diễn người điều hợp chương trình có phỏng vấn người nhạc sĩ này về tình cảm của ông với Thanh Nga , ông chỉ cười với một nụ cười thật kín đáo.

Cũng theo dư luận chuyện kép Hữu Phước có dạo cạo trọc đầu vì bởi Thanh Nga quá bến sang kép điển trai Thành Được và sau đó lại xa nhau trong một ẩn khúc khác. Sau cuộc chia xa với ông vua chơi xế Việt Nam . Thanh Nga trong chiếc áo cưới bước lên xe hoa chính thức cùng người chồng là Đại Úy Nguyễn Minh Mẫn một sĩ quan ngành Tiếp Liệu Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa. Tiệc cưới long trọng tại nhà hàng, có báo chí tới dự rất đông, có nghệ sĩ và các giới... Rượu champagne nổ giòn tan, cuộc vui tưởng lâu bền nhưng chưa được bao lâu đã vội lắng xuống, vì Đại úy Mẫn phải ra tòa, bị bắt giam vì tội dính líu với tiền nong, công quỹ. Bà phải sống những ngày đoạn trường và đối mặt với dư luận. Những rắc rối không đâu cứ ùa đến, có cả việc vu oan, tố cáo. Từ chỗ tưởng như ngã quỵ, bà đã đứng lên với một người bên cạnh là luật sư Phạm Duy Lân mà người Sàigòn thời đó thường gọi là Đổng Lân. (2)

Một nhà báo từng quen biết ông Lân, tác giả bài Nữ nghệ sĩ Thanh Nga: một kiếp hồng nhan gian truân đã viết: "Tôi gặp Thanh Nga và anh Lân thường khi, lúc họ dọn về ở cư xá Đô Thành đường Phan Thanh Giản (nay là Điện Biên Phủ, quận 3). Hai người đi chiếc Honda. Vóc dáng anh Lân to lớn dềnh dàng, cao đến 1m80. Khi lái xe gặp nhau dọc đường, anh Lân hoặc chị Nga thường vẫy tay chào tôi. Có khi, tôi gặp họ chở kịch sĩ Tường Vi (đã quá cố), chắc là đi quay phim, hoặc có lúc chở Vân Hùng... Một điều tôi nhận xét, những năm ấy Thanh Nga tươi vui hẳn ra, có lẽ cô đã được "tự do" sau khi rời chiếc lồng son sân khấu và có hạnh phúc". Sau ngày sinh đứa con trai đầu lòng (và cũng là duy nhất) Phạm Duy Hà Linh năm 1973, vợ chồng Thanh Nga về ở đường Ngô Tùng Châu vào 1974. Đó cũng "là nơi ông Lân mở văn phòng luật sư riêng. Vào chặng này, hoạt động điện ảnh của Thanh Nga rộn rịp và trở thành gương mặt tài tử thu hút khán giả cạnh các tên tuổi kỳ cựu khác như Kiều Chinh hoặc Thẩm Thúy Hằng".

Thế là, "cô đào thương nhạy khóc" thời nào lần lần "tái sinh" trên màn ảnh, qua nhiều phim của các đạo diễn Lê Dân, Lê Mộng Hoàng, Lê Hoàng Hoa... Thanh Nga chuyển từ điệu buồn qua nét vui trong các phim hài thường dựng để chiếu trong các ngày Tết Nguyên Đán. Thanh Nga có mặt cạnh hề râu Thanh Việt trong Triệu phú bất đắc dĩ hoặc Năm vua hề về làng, Quái nữ Việt quyền đạo với nhiều danh hài: Thanh Hoài, Tùng Lâm, Phi Thoàn, Xuân Phát... Bạn bè của gia đình Thanh Nga nhận xét, thời kỳ này, có thể gọi là hạnh phúc nhất của Thanh Nga: tiền tài, danh vọng, mái ấm gia đình... đều có đầy đủ. Nhưng nhiều duyên do đã khiến một "tài tử Thanh Nga" rời phim trường, để ngược về nơi mà Thanh Nga đã rơi nhiều nước mắt: sân khấu! Cải lương và khán giả! Sân khấu là nơi Thanh Nga đón nhận nhiều tiếng vỗ tay với hàng trăm vở diễn như Sắc đẹp nàng vô tội (của Nguyễn Liêu), Mưa rừng (của Hà Triều - Hoa Phượng), Gió ngược chiều (Nguyễn Thanh Châu)... Nhưng ở sân khấu, Thanh Nga luôn bị mất tự do vì không được quyền sống đời sống riêng. Hằng ngày, Thanh Nga phải tiếp nhiều danh gia các giới, tướng tá Sài Gòn, công kỹ nghệ gia, chính trị gia và cả “ngài đại sứ” hâm mộ thanh sắc. Sáng ra là tập dượt, tối lại diễn, chiều muốn chợp mắt một chút là con trai chủ hãng đĩa Asia tới thăm, giám đốc hãng kem Chà Và tới gặp, tặng hoa, tán tỉnh, chuyện vãn...

Thời giờ sống “thật” của Thanh Nga có lẽ nhiều nhất là... trên sân khấu. Thanh Nga có tên là Juliette. Juliette Nga với “một mái tóc đen dài và thẳng tắp mang đầy vẻ thùy mị e ấp của người con gái Việt Nam” như cố nghệ sĩ Ngọc Lan nhận xét, và tiếp: “Khi thủ vai Trưng Trắc trong Tiếng trống Mê Linh, Thanh Nga đang ở tột đỉnh danh vọng. Nhan sắc ở lứa tuổi ba mươi như cô là nhan sắc của người đàn bà mang đầy tự tin. Tôi không còn thấy mặt Thanh Nga đượm buồn như ngày trước nữa”. Nghệ sĩ Bạch Tuyết nêu tương tự qua cuốn Cải lương chi bảo vừa in tháng 4/2004. Và ghi nhận thêm về đoạn Trưng Trắc tế chồng, diễn ở rạp Hưng Đạo: “Hàng ghế khán giả đa số là sinh viên nước mắt ròng ròng. Tôi cũng khóc... Lệ của người đàn bà thay chồng giữ nước trong tình huống ngặt nghèo này đã uất hận chảy ngược về tim”.

Hồng Nhan Bạc Mệnh

Thanh Nga là một nghệ sĩ mà sắc đẹp, tài năng và tánh tình thật là dễ thương, dễ mến, nhưng số phận thì thật là bi thảm, nên Thanh Nga đã để lại trong lòng khán giả và các bạn bè nghệ sĩ thật nhiều nổi thương cảm mà ai ai cũng muốn nhắc Thanh Nga để mà nhớ, để mà thương nên định mệnh không muốn Thanh Nga sống thêm tới ngày già nua mà qua đời ở tuổi mãn khai nhan sắc. Hình ảnh Thanh Nga ghi dấu mãi mãi ký ức mọi người: một Thanh Nga không có vết nhăn thời gian trên mặt và để lại cho đời những giá trị nghệ thuật đích thực.

Với hơn 230 vở diễn trong 28 năm, kể từ khi lên 8 (1950) đến lúc qua đời nghiệt ngã ở tuổi 36 (1978), Thanh Nga cống hiến cho khán giả biết bao phút vui buồn, ngây ngất.

Cái chết thương tâm

Khoảng 23h đêm 26/11/1978, khi diễn xong vở cải lương Thái hậu Dương Vân Nga ở rạp hát Cao Đồng Hưng -nằm ở khu vực chợ Bà Chiểu, quận Bình Thạnh, bây giờ - nữ nghệ sĩ Thanh Nga lên chiếc xe hiệu Volkswagen sơn màu xám nhạt do chồng bà cầm lái để về nhà. Thanh Nga ngồi băng ghế phía sau với con trai Cúc Cu, 5 tuổi. Ở ghế trước, cạnh tài xế có võ sư Nguyễn Văn Các, làm vệ sĩ bảo vệ Thanh Nga.

Ngay khi xe dừng trước cổng nhà (trên đường Bùi Thị Xuân, quận 1), vệ sĩ Các bước ra mở cửa thì bất ngờ một chiếc Honda trờ tới, hai tên lạ mặt nhảy xuống, dùng súng ngắn P38 khống chế anh vào trong xe. Chúng tiếp tục uy hiếp vợ chồng Thanh Nga để bắt bé Cúc Cu. Khi vợ chồng nghệ sĩ chống cự, chúng liên tiếp nã đạn bắn chết cả hai rồi vọt mất. Viên đạn trúng ngực trái đã cướp đi sinh mệnh của Thanh Nga ở tuổi 36, khiến hàng nghìn khán giả Sài Gòn, giới nghệ sĩ cải lương rơi nước mắt, khóc thương cho một tài hoa của làng vọng cổ thành phố. (3)

Sau khi Thanh Nga và chồng ông Phạm Duy Lân chết nhiều nguồn tin dồn lan trong dân gian . Có nguồn tin cho rằng cái chết của nữ Nghệ sĩ Thanh Nga là do bà Bảy vợ nhỏ của Lê Duẫn Tổng Bí Thư Cộng Sản Việt Nam thanh toán vì ghen tương, vì tên Lê Duẫn thấy nhan sắc của Thanh Nga ông ta muốn mượn quyền thế để chiếm đọat, nhiều lần ông ta cho mời Thanh Nga đến trình diện ông ta mỗi khi ông vào công tác trong Nam, có nhiều lần ông đề nghị thẳng với “ Nữ Hoàng Sân Khấu” về việc ông muốn Thanh Nga trở thành vợ lẽ của ông, nhưng Thanh Nga không đồng ý với những đề nghị có tính vô đạo lý này. Và cứ hễ vào Nam là ông ta tìm cách tiếp cận với Thanh Nga , nên bà Bảy ( không biết là vợ thứ mấy của ông) hiện đang phụ trách cơ quan báo chí ở thành phố Sàigòn nghe được sự lén phén này của ông đã cho người thanh toán Thanh Nga và chồng.

Nguồn tin khác thì cho rằng cái chết của vợ chồng Thanh Nga là do tình báo Trung Cộng sát hại, vì Thanh Nga đóng vai Thái Hậu Dương Vân Nga, trong vỡ diễn đã làm nhục nhã bọn quan Tàu .

Về nguồn tin phía Công an Cộng Sản Việt Nam cho rằng cái chết của vợ chồng nghệ sĩ Thanh Nga là việc bắt cóc tống tiền kẻ thủ mưu tên là Nguyễn Thanh Tân và Nguyễn Văn Đức . Cũng theo lời của Công an Cộng Sản Việt Nam là hai tên này chủ yếu nhắm vào nghệ sĩ Bảo Quốc nhưng sau thấy Bảo Quốc nhiều con, không giàu có nên thay đổi. Trước đó, chúng đã nhiều lần định ra tay bắt cóc con trai Thanh Nga nhưng do đông người nên không thực hiện được. Tên Đức, sau khi cùng Tân và gây ra vụ sát hại vợ chồng Thanh Nga đã lên đường vượt biên ra nước ngoài nhưng bị phát giác.Vụ án khép lại, Nguyễn Thanh Tân và Nguyễn Văn Đức sau đó đều bị tòa án thành phố tuyên mức tử hình.

Vô Số người mến mộ Thanh Nga

Sự ra đi vĩnh viễn và đột ngột của nghệ sĩ Thanh Nga ở tuổi 36 khiến giới mến mộ cải lương – và nhiều giới khác nữa – sẽ mãi tiếc thương Nữ Hoàng Sân Khấu tài sắc vẹn toàn đó.

Đã có vô số người mến mộ – tại Saigòn và các tỉnh – về thắp hương tiễn biệt hai vợ chồng nghệ sĩ Thanh Nga. Soạn giả Nguyễn Phương - một soạn giả cổ nhạc hàng đầu của Việt Nam, từng cộng tác liên tiếp 14 năm với đoàn Thanh Minh-Thanh Nga – trình bày về nỗi tiếc thương của đông đảo giới mộ điệu.

Tại Saigon, có ai chết mà đám ma, đầu dòng người đi đưa tới Ngã Ba quẹo qua Asam, cái đuôi còn ở đường Hiền Vương; mà nguyên đường lộ bít đầy người ta chứ không phải hàng năm, hàng sáu. Như vậy cũng đủ tưởng tượng được người ta đối với Thanh Nga làm sao rồi. Cái số đó nếu nói hàng chục ngàn vẫn còn ít”

Làm sao giới mến mộ cải lương có thể quên được hằng trăm tuồng mà nghệ sĩ Thanh Nga đã tham gia ngay vào lúc 8 tuổi với vai Nghi Xuân trong vở Phạm Công Cúc Hoa. Rồi những vai chính nổi bật sau đó – thường là các vai đong đầy nước mắt trong nghịch cảnh ngang trái trớ trêu của một kiếp hồng nhân bạc mệnh – như Sơn Nữ Phà Ca trong Người Vợ Không Bao Giờ Cưới,

Cô Mía trong Bọt Biển, cô gái mù bạc phước tên Lượm trong Sông Dài, Xuân Tự trong Áo Cưới Trước Cổng Chùa…

Nghệ sĩ Thanh Nga tỏ ra có thiên khiếu nhập vai xuất sắc. Được biết soạn giả chỉ cần giải thích về vai trong tuồng, về nội dung, tâm lý nhân vật, thì Thanh Nga nhanh chóng ca diễn chính xác bất kỳ vai nào được trao cho, từ vai bà Hoàng cho tới cô gái quê bị đời vùi dập, như hoàn cảnh bắt buộc của cô The mà Thanh Nga đóng trong tuồng Nửa Đời Hương Phấn của Hà Triều, Hoa Phượng.

Nghệ sĩ Bích Thuận, có đôi lời tưởng nhớ và ca ngợi cố nghệ sĩ Thanh Nga:

Cô nói: “Dễ thương lắm, Thanh Nga dễ thương lắm. Thanh Nga có vẻ đẹp hiền thục, quý phái, cao kỳ một chút. Dễ thương là vì Thanh Nga đóng một cặp với Bích Sơn – Bích Sơn là cháu của tôi. Rồi khi Thanh Nga chết thì Bích Sơn thế các vai đó mà. Thanh Nga dễ thương lắm. Mỗi tuồng hay một vẻ.

Thế nhưng có tuồng Thái Hậu Dương Vân Nga, Thanh Nga chết đi thì Bích Sơn thế. Tuồng đó là tuồng mới. Thanh Nga đóng hay lắm. Nghệ sĩ, mỗi vai một hay, tùy cảm quan của khán giả. Người thì thích Thanh Nga đóng vai này, người thì thích đóng vai kia”.

Một khán giả từng say mê các vở tuồng có Thanh Nga diễn xuất này xin bày tỏ lòng trân quý đối với cố nghệ sĩ Thanh Nga – mà anh xem như đang ngự trên Thánh Đường sân khấu.

Ông nói: “ Bây giờ ở Việt Nam mình, người ta tôn trọng Thanh Nga như là Tổ vậy đó. Bởi vì Thanh Nga chu toàn lắm: ca, hát, nhịp nhàng…cái gì cũng hay hết. Nhất là lúc đang nổi tiếng thì chết bất đắc kỳ tử nên tiếng tăm vẫn còn nguyên. Nên nghệ sĩ rất tôn trọng Thanh Nga”.

Không phải chỉ có giới ngoài sân khấu ngưỡng mộ Thanh Nga, báo chí trong nước đưa tin rất nhiều đồng nghiệp của Thanh Nga, như nữ nghệ sĩ kỳ cựu Bạch Tuyết, không khỏi bùi ngùi, than rằng “…ánh mắt vời vợi, thăm thẳm như vừa mất hút lại vừa chói rực sau vừng sáng của đèn, của âm thanh…Đã mấy mươi năm rồi, trong tôi vẫn còn nguyên vẹn ánh mắt ấy”.

Mặc dù tôi không phải sinh hoạt cùng giới với cô Thanh Nga. Tôi ở trong giới nhạc trẻ, tân nhạc, nhưng tôi rất khâm phục tài nghệ của cô. Tôi có coi qua một số tuồng cải lương có Thanh Nga đóng, dĩ nhiên tôi phải nói là cô ấy đóng rất xuất sắc - vừa đẹp lại vừa có tài. Cô mất đi là sự đáng tiếc cho ngành cải lương Việt Nam.

Nhạc sĩ Trường Kỳ: Theo soạn giả Nguyễn Phương, thì chính cá tính dịu hiền từ tốn, hơn là tài năng thiên phú của Thanh Nga đã khiến nhiều soạn giả hàng đầu giúp đưa tên tuổi Thanh Nga lên đỉnh cao danh vọng:

Ông nói: “Tôi nhớ rõ là 27 soạn giả cộng tác với đoàn Thanh Minh Thanh Nga cho tới về sau này, 27 soạn giả nổi danh, chưa có người nào than phiền Thanh Nga diễn tuồng họ không đúng, hay diễn tuồng sai. Những diễn khác thì co bị than phiền, nhưng Thanh Nga thì chưa có soạn giả nào nói.

Bây giờ Thanh Nga mất quá lâu rồi, tôi qua đây (Canada) cũng mười mấy năm rồi, không phải tôi nói vậy để cho vui lòng gia đình Thanh Nga. Nhưng mà nói cho đúng, chưa có soạn giả nào than phiền Thanh Nga diễn hư tuồng của mình, hay diễn sai tâm lý nhân vật của mình. Chưa có.

Năm Châu, Duy Lân, Tư Trang, Tư Chơi, Nguyễn Phương, Hà Triều, Hoa Phương, Thiếu Linh, Hoàng Khâm, Kiên Giang, Thu An, Quy Sắc, Nguyễn Ang Ca, Viễn Châu…chưa có người nào nói Thanh Nga diễn không đúng ý của tuồng mình”.

Rồi, sau khi thành công rực rỡ qua vai diễn đầu tiên trong phim nhựa Đôi Mắt Người Xưa hồi đầu thập niên 60, Thanh Nga đã trở thành một trong những minh tinh màn bạc xuất sắc ở Miền Nam trước năm 1975, nổi bật như các minh tinh Thẩm Thúy Hàng, Kiều Chinh, qua những phim như Mùa Thu Cuối Cùng, Bụi Phấn Hồng, Thương Muộn, Vết Thù Trên Lưng Ngựa Hoang…

Và, xem chừng như tương phản với những vai buồn trên sân khấu cải lương, nữ minh tinh Thanh Nga trên màn bạc đã thu hút khán giả ciné qua những vai vui trong các phim hài, bên cạnh những danh hài như hề râu Thanh Việt, Phi Thoàn, Tùng Lâm, Xuân Phát, Thanh Hoài… Nhân dịp này, nhạc sĩ Trường Kỳ từ Canada cho biết cảm nghĩ của ông về cố nghệ sĩ Thanh Nga:

Ông nói: “Mặc dù tôi không phải sinh hoạt cùng giới với cô Thanh Nga. Tôi ở trong giới nhạc trẻ, tân nhạc, nhưng tôi rất khâm phục tài nghệ của cô. Tôi có coi qua một số tuồng cải lương có Thanh Nga đóng, dĩ nhiên tôi phải nói là cô ấy đóng rất xuất sắc - vừa đẹp lại vừa có tài. Cố mất đi là sự đáng tiếc cho ngành cải lương Việt Nam”.

Sau năm 1975, nữ nghệ sĩ tài danh ấy tiếp tục nhận những tràng vỗ tay tán thưởng nhiệt liệt qua những tuồng như Tiếng Trống Mê Linh, Thái Hậu Dương Vân Nga, Bên Cầu Dệt Lụa.

Vừa rồi là đoạn kết trong tuồng Bên Cầu Dệt Lụa của Thế Châu, qua đó, tiểu thơ Quỳnh Nga – do Thanh Nga thủ diễn – đã đoàn tụ với tân trạng nguyên Trần Minh, từng được biết dưới tên Trần Minh Khố Chuối, do Thanh Sang đóng. (5)

Tóm lại Nghệ sĩ Thanh Nga không những là người con tài hoa của xứ Sông Vàm Núi Điện , mà còn là người con ưu tú của đất nước Việt Nam . Thanh Nga mất đi để lại cho nền văn hóa nước nhà một kho tàng nghệ thuật vĩ đại , đặc biệt là bộ môn cải lương và điện ảnh . Nhân kỷ niệm ngày sinh của cố nghệ sĩ Thanh Nga, chúng tôi là khán giả hâm mộ vừa là người đồng hương xin thắp nén hương lòng để tưởng kính đến nghệ sĩ tài sắc vẹn toàn Thanh Nga.

DUY VĂN HÀ ĐÌNH HUY

Tài liệu tham khảo:

(1) 2005 Radio Free Asia

(2) Theo Báo Thanh Niên

(3) Thanh Nga Một Thời Để Nhớ (TT)

(4) Phát Súng Gỡ Rối Cuộn Chỉ TN ( NH)

(5) Mối Tình Đầu ( tác giả Ngành Mai)

Thứ Năm, 20 tháng 11, 2014

THUỘC LỜI THƠ HƠN CÔNG THỨC TOÁN

Để tặng đám bạn cùng lớp ở nam ký túc xá Tây Ninh của những năm 1968

Từ Gò Dầu về, xe đò xe hàng, lớn nhỏ nối đuôi nhau kẹt một hàng dài bên quốc lộ, khoảng cuối khu chợ Gò Chùa. Phía đầu trên đường, súng nổ vang trời, thỉnh thoảng có tiếng đạn pháo binh bắn lên từ chi khu quận. Lửa cháy dữ dội, khói đen bốc lên cao khỏi ngọn cây rừng. Chỗ tôi đứng, cách khá xa vẫn có mùi cao su khó ngữi. Khách đi xe đò, phần lớn về Tây Ninh, xuống xe kéo nhau ngồi dọc theo mái hiên mấy dãy nhà sát bên đường. Trời chưa gọi là nắng lắm, sương sớm vẫn còn lúc mờ lúc tỏ trên khu rừng cao su đầu chợ Vên Vên. Dân trong xóm cho biết du kích Cộng sản phục kích ngay bìa rừng, chỗ bờ ấp chiến lược cũ, tấn công đoàn quân xa chỡ đồ đạc gì đó về tỉnh. Người từ phía đầu đoàn xe, gần chỗ đánh nhau đi xuống lắc đầu, bảo chắc phải chờ lâu lắm mới qua được.

Tài xế lơ xe tụm năm tụm ba hút thuốc tán láo. Buồn quá, tôi đi lang thang vào khu nhà trong xóm trốn nắng. Phải chi đừng ham quá giang xe Honda của anh tư Lên, bạn của anh ba Thương, đi đường bộ ngang Trà Cao, chờ tàu đò lớn đường sông về Cẫm Giang như thường lệ thì giờ này tôi đã thảnh thơi ngồi uống ly rau má ngọt lịm tại bến tàu rồi. Căn nhà phía trước, ngay đầu ngõ đường đầy trúc mọc hai bên mát xanh, tuy nhà tranh nhưng cất rất khéo và sạch sẽ. Thấy người ra người vào tấp nập, tôi cũng tò mò vào theo. Bà cụ chủ nhà chuyên làm bánh ú lá tre, người ta giành nhau mua không đủ bán, may mắn tôi cũng có được ba bốn cái. Cầm bánh ngồi khuất bụi trúc rậm, định mở bánh ra ăn thử, nghe có tiếng con gái đi ngang qua nói chuyện giọng Huế nhà mi nhà tau nghe quen quen, tôi đứng dậy đi vòng qua phía bên kia nhìn. Cô Thu, cô Quỳnh chưng hửng buột miệng cùng một lượt:

-Trời đất, Ngữ cũng ở đây nữa sao? Bất chợt tôi phá lên cười vì không ngờ lại gặp người quen:

-Hai cô kẹt ở đây lâu chưa, em vừa đến thôi.

Tôi vừa nói vừa nhìn lên phía trời trên kia, tiếng súng vẫn còn đì đùng:

-Điệu này chắc phải tới chiều mình mới qua được.

Cô Thu đưa bánh mời, mặc dù tôi đang cầm vài cái trên tay. Tôi cám ơn rồi theo hai cô đến chỗ mấy người đi chung đang chờ. Trên đường đi, cô Quỳnh cứ nhìn tôi cười cười mà không nói gì. Chiêu đứng bên hông mái hiên của căn nhà ngói cũ sát lề đường nhựa, mở to mắt nhìn chúng tôi từ xa tới, mặt ửng đỏ lúng túng, tôi cũng không khá hơn, trống ngực đập liên hồi. Cô Thu phủi vội đám lá úa trên bực thềm xi măng ngồi xuống, cả bọn ngồi xuống theo. Cô Quỳnh mở bánh trước:

-Thôi ăn đi kẻo đói rồi nói chuyện sau.

Chiêu lựa một cái, rồi mở lá đưa cho tôi, cô Thu nheo mắt nhìn thông cảm. Bây giờ tôi không còn trách móc chuyện phải chi đừng quá giang xe Honda anh tư Lên, không còn thèm ly rau má ngọt bến tàu Cẫm Giang. Tôi nói cho mọi người nghe, cô Quỳnh nhìn Chiêu cười nhẹ rồi nói trống không:

-Vậy là chắc có duyên tương ngộ của ai rồi đây.

Chúng tôi, cô trò, kể chuyện trện trời dưới đất cho nhau nghe, tìm chút tiếng cười để quên cái nỗi chờ nỗi lo trước mặt. Chiêu hỏi tôi thêm nhiều chuyện, những chuyện mà Chiêu chưa hỏi bao giờ. Có tiếng người xôn xao ngoài đường, thiên hạ ùa ra xe, mấy anh tài bóp còi kêu khách inh ỏi, các anh lơ xe chạy tới chạy lui kiểm hàng kiểm người. Người phía trước chuyền miệng nhau cho biết, lính VNCH đã mở đường rồi, tiếng súng thật ra đã ngưng từ lâu. Tôi theo Chiêu và hai cô đến xe của họ rồi ngược theo đường tìm xe mình. Người trên xe vẫy tay chào toán lính đi hàng dọc bên kia bìa rừng cao su, quân phục bạc màu xanh ô liêu còn vương chút bụi sớm. Khi qua ngang đoạn phía hai bên đánh nhau, chiếc xe jeep cháy đen nằm trơ trụi bên lề đường, cả một khoảng rừng rộng lửa chưa chịu tắt hẳn. Lính VNCH còn đứng ngồi đông nghẹt, vài tấm ni lông che vội trên đám cỏ dại bên lề, hình như có người chết, không biết bên này hay bên kia. Trời cũng vừa bốn giờ chiều, nắng và không có gió. Lá cờ vàng ba sọc đỏ, trên nóc nhà có tấm bảng đề hàng chữ “Văn Phòng Xã Hiệp Thạnh” bay bay theo chiều gió ngược.

Trước ngày Giáng Sinh vài tuần, thầy Vương đổi về trường khác, tôi không hỏi ở đâu nhưng nghe nói là Đà Nẳng hay Qui Nhơn gì đó. Hôm thầy đi, bọn tôi hùn tiền mời thầy bữa ăn chia tay ngoài chợ cũ. Thầy không buồn không vui, hẹn có ngày gặp lại đâu đó trên đời. Căn phòng dành cho thầy Vương giờ lại bỏ trống như xưa, tôi tạm làm công việc lo ngoài lo trong cho nam ký túc xá. Cô quản lý không còn người hàn huyên lo lắng, đi trễ về sớm thấy buồn ra mặt. Chúng tôi dạo này không còn thường tụm ba tụm năm, chén chè chén pháo, bài vở nửa năm bè bộn lâu rồi. Tôi cũng như đám bạn cùng lứa, mạnh ai nấy vùi đầu vào sách, đèn sáng đôi khi trọn cả đêm nhưng không biết có nhớ được gì chăng.

Trời bây giờ là những ngày giữa Đông. Phố xá lại qua lúc nào cũng có sương mù và gió lạnh. Chiều tan trường, đôi lần tôi theo Chiêu trên đường về nhà nhưng chưa lần nào đi trọn lối. Nửa đường lủi thủi một mình trở lại ngõ quen, mang theo về ký túc xá muôn vàn ray rứt. Cuối tuần, thỉnh thoảng bọn tôi, có Chiêu, có Tường, Thảo Ly rủ nhau ngồi tập uống cà phê đen tại ngã ba trường tư thục Văn Thanh, nghe nhạc tiền chiến, nói nói cười cười như ngày mới quen, buồn với nhau những chuyện vụn vặt. Tôi đếm thầm ngày tháng đi qua, mong có cơn gió sang mùa nào đó, đưa chút tình câm chưa dám ngỏ tới Chiêu, chút tình mà hồn tôi thầm mơ sau buổi chiều gặp nhau lần đầu, trong cái quán nước nghèo, đầu đường cửa Số Hai Tòa Thánh.

Chiều hôm lễ Giáng Sinh, cô Thu rủ tôi và Tường đến nhà chơi rồi đi xem lễ nửa đêm, mừng Chúa giáng trần dù cả bọn không ai là người có đạo. Đêm nay chính quyền tỉnh bỏ giới nghiêm, phía Cộng sản cũng tuyên bố ngưng bắn. Tường vào ký túc xá chỡ tôi đến nhà mấy cô sớm hơn giờ hẹn, đường về nhà thờ đã có người lên xuống. Nắng úa vàng rồi khuất dần bên kia sông, chuông nhà thờ từng tiếng thong thả đổ. Nhà mấy cô ở là một căn biệt thự nhỏ nằm sâu sau vườn cây thanh trà, được bao quanh bởi hàng rào hoa giấy đỏ. Chủ nhân căn biệt thự này hiện đang ở bên Pháp, được người quản gia cho mấy thầy cô từ nơi khác đổi về dạy mướn, hết người này đến người khác trong mười mấy năm nay. Nhà không cách xa trường bao nhiêu, đi bộ chừng mươi phút.

Hai thằng vào nhà, đi thẳng vào bàn ăn trong bếp, cô Quỳnh đang sửa qua sửa lại mấy nhánh hoa hồng trong bình, cô Thu thì loay hoay gì đó với cái nồi trên bếp lửa. Mùi bún bò thơm ngát cả phòng dù cánh cửa sổ đã mở tung đầy gió. Vườn sau nhà mờ dần theo bóng chiều cuối ngày ngoài kia đang xuống. Cô Thu hỏi han gì đó, tôi chưa kịp trả lời thì có tiếng người trước cửa. Cô Quỳnh mở tủ lạnh lấy cho tôi và Tường hai chén chè đậu trắng, thứ chè thường bán bên hông trường trung học Gia Long dưới Sài Gòn, rồi đi ra. Tiếng con gái nghe quen càng rõ dần, cô Quỳnh gọi vọng vào trong:

-Ngữ ơi, ra phụ một tay đi!

Tường đi trước, tôi từ từ theo sau. Chiêu, Thảo Ly, Xưa và cô Quỳnh đang tay xách tay mang túi này túi nọ. Tôi và Tường quơ lấy thay cho họ. Chiêu cười, Thảo Ly vừa đi vào trong vừa quay lại nói với cô Quỳnh:

-Ủa sao cô không nói cho tụi em biết đêm nay có anh Ngữ anh Tường nữa?

-Lâu lâu cho mấy cô ngạc nhiên mà!

Chiêu nhìn Tường rồi nhìn tôi:

-Chiêu tưởng anh Ngữ về Bến Cầu rồi.

Tôi bỏ mấy túi rau cải xuống cạnh chỗ cô Thu đứng, cười mà không nói gì hết.

Mấy cô trò quây quầng trong nhà bếp, tiếng nói tiếng cười vang vọng ra tới ngoài sân. Con chó nhà bên cạnh hàng rào sau vườn sủa từng tiếng nhát gừng, nằm yên không buồn đứng dậy. Chúng tôi dọn dẹp đâu đó rồi thả bộ theo đoàn người đông nghẹt về hướng nhà thờ, đường phố đã lên đèn từ lâu. Từng hồi chuông đổ nữa, tiếng nhạc mừng Giáng Sinh “Đêm Thánh Vô Cùng” nghe rõ mồn một trong màn sương, thành phố đang chập chững vào đêm. Đêm đó, sau bữa ăn khuya về, Chiêu đưa cho tôi lá thư trả lời cho cái thư mà tôi đã thức viết đi sửa lại mấy đêm liền, nhờ Thảo Ly trao giùm cô nàng, sau ngày thầy Vương rời Tây Ninh. Tôi bỏ nhanh cái thư vào trong túi quần lo nghĩ. Tường nói cười luôn miệng. Ra khỏi cổng nhà hai cô, hai thằng đứng chờ đám Chiêu khuất hút ở đầu ngã tư Võ Tánh rồi mới bỏ đi. Đèn trong nhà mấy cô lúc bấy giờ mới chịu tắt. Cuối xóm chài, lưa thưa vài chiếc ghe con trở mình chờ nước lớn ra giòng, lờ mờ trời hừng sáng. Đám học trò lục đục kéo về ký túc xá sau một đêm đi lên đi xuống rã mệt trong đoàn người đi lễ. Đâu đây có tiếng gà gáy sáng bên xóm nhà trong. Tôi kẹp lá thư của Chiêu vào trang đầu cuốn Vật Lý, để nguyên quần áo ngủ vùi cho tới giữa trưa.

Bữa cơm trưa ngày chủ nhật hôm đó không mấy người ăn, mấy chị làm bếp chẳng màng bưng lên dọn xuống. Sau cơm chiều, tôi qua phòng khách đọc thư, cô nàng viết không nhiều lắm nhưng ngần ấy đủ cho tôi thuộc lòng từng chữ một, thuộc còn hơn cái công thức của một bài toán hình học khó giải. Tôi mân mê lá thư, nhìn hình người con gái xõa tóc giữa trưa hè, trong bức tranh mà thầy Vương vẽ, bằng sơn dầu suốt mấy tuần mới xong, treo trên tường cười thật đẹp. Tôi thấy đời mình bỗng dưng vui, cô quản lý ký túc xá đi ngang, tôi hỏi cô sao không thay hoa mới trong bình. Cô ngạc nhiên nhìn, từ trước tới nay có bao giờ tôi để ý chuyện hoa chuyện lá gì đâu, cô mĩm cười dừng bước trả lời:

-Cậu Ngữ hôm nay sao thấy hơi lạ nghe!

Lắc đầu không nói gì hết, tôi quay qua phòng học, tuy có hàng chữ im lặng nhưng đám học lớp nhỏ cứ xì xào, tiếng mất tiếng còn ở phía mấy cái bàn trong. Mớ công thức, định lý trong chồng sách ngổn ngang trên bàn, đối với tôi chợt bỗng dưng trở thành vô nghĩa. Tôi thật sự yêu Chiêu sau lần đọc thư cuối cùng. Giờ chơi buổi sáng trong trường, tôi không theo Tường và mấy thằng bạn khác, xuống quán ông giám thị Chất ăn đậu đỏ bánh lọt mà đứng trên hành lang lầu lớp mình, nhìn hàng cây trứng cá, cuối bờ tường dãy phòng thí nghiệm mới cất, chỗ Thảo Ly và Chiêu cùng vài cô bạn thường hay quanh quẩn. Trái trứng cá chín rợp, chen chúc trong cành lá xanh còn ướt đẩm sương nhưng không có ai ở đó. Tôi vẫn đứng chờ dù tiếng chuông vào lớp vang lên từ lâu lắm rồi.

Thuyên Huy

Trung học CL Tây Ninh/ NK 62-69

(Chuyện được viết bằng tưởng tượng, xin thứ lỗi cho những trùng hợp vô tình từ tên người tới bối cảnh)

Thứ Sáu, 25 tháng 7, 2014

MỘT SỰ THẤT HỨA HAY VỤNG VỀ?

NANCY GIBBS

NGUYỄN MINH TÂM dịch

MỘT TỔNG THỐNG GIỎI cần có thái độ ung dung bình tĩnh. Ông nên điềm nhiên đối xử với kẻ thù như một cơ hội để gỉải quyết xung đột. Ông lúc nào cũng phải mang dáng điệu một nhà lãnh đạo đầy thẩm quyền, uy tín, vui theo niềm hạnh phúc của dân chúng, và đau buồn khi đất nước gặp hoạn nạn. Ông phải tỏ ra bình tĩnh trước ống kính truyền hình. Nhưng sự khiêm tốn không đến một cách tự nhiên khi nhân vật đó được trao cho vai trò lãnh đạo thế giới tự do. Vì thế cho nên dấu hiệu cho thấy nhiệm kỳ tổng thống của ông Obama bắt đầu đi đến một bước ngoặt quan trọng hiện ra không phải từ lúc uy tín của tổng thống xuống thấp, hay khi đồng minh của phe ông lắc đầu lảng tránh xa ông, hay khi những nhà bình luận thời cuộc tranh nhau phê bình chính phủ áp dụng việc thi hành Luật Obamacare vụng về đến mức nào.

Nhiệm kỳ hai của tổng thống Obama bắt đầu suy suyển khi ông phải đứng ra xin lỗi. Ông Obama đã phạm ba lỗi rất lớn cùng một lượt: Lỗi thứ nhất là không nắm rõ việc làm của chính phủ. Lỗi thứ hai là để việc làm quan trọng, mang dấu ấn tên tuổi của ông trở thành một tin tức bị bêu riếu trong bản tin hàng ngày. Lỗi thứ ba là không nói thực khi ông hứa với người dân rằng luật Obamacare sẽ không đụng chạm đến họ nếu họ không cho phép. Ông từng tuyên bố: “Nếu qúi vị thích chương trình bảo hiểm sức khoẻ của mình hiện có, cứ việc giữ kế hoạch đó mà theo.”.

Những người ủng hộ ông Obama có thể than rằng giới báo chí thổi phồng vấn đề cho lớn để khai thác tin tức nóng bỏng. Nhưng thực ra vụ tai tiếng về Obamacare đang trở thành một vấn nạn cho ông Obama. Nó có thể biến ông trở thành một vị tổng thống tầm thường, tệ hại như nhiều tổng thống khác ở nhiệm kỳ hai. Việc sửa chữa trang mạng Healthcare.gov rồi đây có được thực hiện hoàn chỉnh, đúng kỳ hạn hay không là một chuyện, việc thay đổi nhóm phụ tá cao cấp trong văn phòng tổng thống sẽ phải làm ra sao, hồi sau sẽ rõ. Nhưng chắc chắn là uy tín của ông Obama đã bị sứt mẻ rất nhiều khi ông để cho truyền thông, và các đối thủ Cộng Hoà khai thác lỗi lầm của chính phủ. Rất nhiều câu hỏi được nêu ra: Liệu rằng chính sách về Obamacare có được cứu vãn hay không? Nhiệm kỳ thứ hai của tổng thống sẽ bị tai hại đến mức nào sau vụ này? Vì sao Bạch Cung lại qúa tự tin, và vụng về trong việc thi hành luật Obamacare? Người ta đã phải tốn phí nhiều thì giờ về vụ làm gián điệp ở trong nước và ở ngoại quốc, về sự thay đổi bất ngờ trong chính sách đối phó với cuộc khủng hoảng ở Syria, không đồng thuận trong vấn đề thương thuyết với Iran, và cuối cùng vụ tranh cãi về ngân sách làm suy giảm tốc độ phục hồi kinh tế. Văn phòng tổng thống đã điên đầu với nhiều vấn đề nan gỉải. Bỗng dưng cái các chuyên viên cao cấp lại để xảy ra rắc rối khi áp dụng luật bảo hiểm sức khoẻ. Những khó khăn chồng chất khiến cho những người mến mộ ông Obama phải đặt câu hỏi: “Chuyện gì đã xảy ra trong đội ngũ chuyên viên làm việc trong Toà Bạch Ốc khiến cho cơ sự xảy ra tệ đến như vậy.”.

Lòng tin của người dân vào chính phủ liên bang xuống thấp chưa từng thấy trong lịch sử. Hiện nay, mọi chú ý đều dồn vào Tổng Thống và các thành viên viên cao cấp trong đảng Dân Chủ. Uy tín của Tổng thống xuống rất nhanh. Theo cuộc thăm dò của báo Washington Post và đài ABC hiện nay 57% dân chúng Mỹ nói họ chống lại luật Affordable Care Act. Uy tín của tổng thống Obama xuống thấp chưa từng thấy, chỉ còn 41%, không những về cách điều hành chính phủ, mà còn về chữ tín của tổng thống. Lòng tin là một thứ hương phấn hết sức quan trọng giúp ông có thể theo đuổi chính sách có thể không được lòng dân, nhưng ông vẫn thực hiện được vì dân chúng thích ông.

Chuyên viên cao cấp trong viện nghiên cứu Brookings Institution, ông William Galston, trước đây từng làm cố vấn cho chính phủ Clinton, phải nói rằng: “Tình huống bây giờ hết sức bấp bênh, mọi thứ đều bị nghi ngờ. Ông Obama không thể dễ dàng thay đổi chủ đề chính trị, Luật bảo hiểm sức khoẻ là một việc hết sức quan trọng, mang dấu ấn của ông Obama. Nó là một lời hứa long trọng ông đưa ra cho dân Mỹ. Nó không chỉ là một nghĩa vụ luân lý, đạo đức mà còn là một sự cần thiết về chính trị. Mọi chuyện khác đều không cứu vãn được uy tín của ông, trừ phi ông lèo lái được con tầu đi đúng hướng trong việc sửa chữa thiếu sót khi thi hành luật bảo hiểm sức khoẻ.”.

Không Giữ Đúng Những Lời Hứa

TỔNG THỐNG RA TRƯỚC CÔNG CHÚNG nhận lỗi, tỏ ý hối tiếc, và hứa sẽ sửa chữa lỗi lầm, kể cả việc thay đổi nhân sự. Đó chính là thủ tục quen thuộc ông Obama làm hai ba lần. Trong cuộc họp báo ngày 14 tháng11, và cả khi nói chuyện riêng với phụ tá cao cấp, tổng thống Obama thú nhận chiến dịch ghi danh áp luật bảo hiểm sức khoẻ được tung ra một cách vụng về, thật là tai hại. Ông tự trách mình đã không biết đến những rắc rối xảy ra cho website. Ông gây thiệt hại cho uy tín của những người khác trong đảng Dân Chủ, và từ nay ông sẽ bị mất tự tin khi làm nhiều việc khác. Ông chia sẻ sự đau khổ của những người bị công ty bảo hiểm từ chối, không tiếp tục bảo hiểm cho họ nữa. Ông dùng thuật ngữ của môn “football”, chữ fumble - đánh rơi quả banh, để ám chỉ ông đã thất bại nặng khi khởi sự áp dụng luật Obamacare.

Nhưng tất cả các cuộc cải cách đều có kẻ thắng và người thua. Trong đó, việc chuẩn bị, lập kế hoạch là phần chính yếu để cho luật Affordable Care Act thành công. Ở đây không có vấn đề chụp hụt trái banh, hoạch định kế hoạch là phần cốt lõi của chương trình bảo hiểm. Có người phải mua bảo hiểm, nhiều hơn mức họ cần dùng, để có thể bù đắp cho chi phí bảo hiểm của những người già cả hay đau yếu. Mọi người dân Mỹ ở Hoa Thịnh Đốn đều hiểu rõ điều này. Do đó, những người bênh vực luật Obamacare tìm cách dụ ngon dụ ngọt công chúng khi họ tìm cách bán chương trình bảo hiểm của mình cho 48 triệu người trong nước, chưa có bảo hiểm sức khoẻ.

Ngoài vấn đề chính sách, còn có vấn đề chính trị. Việc thi hành luật Affordable Care Act gặp nhiều tai tiếng cho đảng Dân Chủ đến nỗi ông Obama phải vội vàng ngưng áp dụng. Ông yêu cầu công ty bảo hiểm tiếp tục cung cấp bảo hiểm thêm một năm cho những người vừa bị cắt bảo hiểm. Biện pháp này bắt buộc các công ty bảo hiểm và những viên chức phụ trách bảo hiểm ở mỗi tiểu bang phải thi hành ngay. Nhiều chuyên gia tiên đoán rằng việc sửa chữa kiểu đó sẽ khiến cho lệ phí bảo hiểm tăng cao, và người thọ thuế sẽ phải trả khoản bồi hoàn mà chính phủ trả thêm cho các công ty bảo hiểm. Bà Sandy Praeger, Ủy Viên Bảo Hiểm của tiểu bang Kansas tiên đoán rằng biện pháp sửa chữa của Tổng thống sẽ gây rất nhiều xáo trộn trong thị trường bảo hiểm y tế, giá biểu lệ phí sang năm sẽ tăng cao.

Việc triển hạn bảo hiểm cho những người vừa mới bị cắt bảo hiểm mới chỉ là một lỗi lầm đầu tiên. Sau đó là việc Tổng thống thất hứa. Ông đã từng tuyên bố nhiều lần: “Nếu bạn ưa thích bác sĩ hiện nay của bạn, bạn có thể tiếp tục đi bác sĩ đó.” Thực tế cho thấy ông Obama đã không giữ lời hứa này khi thi hành luật Obamacare. Điều khoản người mua bảo hiểm có quyền tự do chọn lựa bác sĩ không còn áp dụng từ Indiana sang California để giữ mức lệ phí bảo hiểm xuống thấp. Ông cũng từng hứa rằng những người sẵn có bảo hiểm ở sở làm sẽ không bị ảnh hưởng. Nhưng thực tế cho thấy có một số người bị sở làm cắt bảo hiểm, hay phải bỏ tiền túi trả phụ thêm rất nhiều nếu muốn được duy trì bảo hiểm cũ. Ông David Hogberg, một viên chức cao cấp trong tổ chức National Center for Public Policy Research cho biết “chắc chắn bảo hiểm y tế theo luật Obamacare sẽ khiến giới tiểu thương phải tốn tiền mua bảo hiểm nhiều hơn.”. Cuộc thăm dò mới đây của tổ chức Public Opinion Strategies cho thấy có đến 28% cơ sở kinh doanh nhỏ, với số nhân viên từ 40 đến 500 sẽ bỏ không mua bảo hiểm sức khoẻ cho nhân viên được nữa vì tốn phí quá cao. Ông Hogberg giải thích: “Khi chính phủ đòi hỏi công ty bảo hiểm phải cung cấp thêm nhiều quyền lợi cho người có bảo hiểm, đương nhiên lệ phí bảo hiểm sẽ phải tăng. Đó là lẽ điều không thể tránh được.”.

Bình thường hàng năm mỗi cá nhân có quyền thay đổi bảo hiểm sức khoẻ của mình. Họ thay đổi vì nhu cầu riêng của họ. Có đến 70% thay đổi xảy ra hàng năm. Có người nhận thấy nếu họ ghi danh được vào chương trình Obamacare họ sẽ có một kế hoạch bảo hiểm tốt hơn, và rẻ tiền hơn. Nhưng điều không may cho Bạch Cung là những lợi lộc do Obamacare đem lại ít được người ta nói đến, như trường hợp thanh niên được tiếp tục hưởng bảo hiểm theo cha mẹ cho đến năm 26 tuổi. Trong lúc đó, bất cứ một khó khăn, hay trục trặc nào cũng đổ lỗi cho luật Obamacare. Phe Cộng Hoà khai thác mạnh yếu điểm này. Họ tuyên bố: “Đạo luật xâm phạm vào quyền tự do của cá nhân lại không áp dụng được khi đem ra thi hành.”. Chắc chắn họ sẽ lập đi lập lại ý kiến này trong nhiều cuộc bầu cử năm 2014.

Những Vụng Về, Sai Lầm Của Chính Phủ Obama

KHI CÒN LÀ MỘT ỨNG CỬ VIÊN TỔNG THỐNG, ông Obama tỏ ra tự tin, coi thường thủ thuật chính trị. Ông chê ê kíp của tổng thống Clinton làm việc cực khổ như lực sĩ chạy điền kinh. Ông không cần biết đến vấn đề guồng máy chính phủ nên LỚN hay NHỎ, ông sẽ lập ra một guồng máy chính phủ THÔNG MINH. Trong đợt tranh cử vòng đầu hồi năm 2008, ông nói: “Tôi ra tranh cử tổng thống không phải để làm người điều khiển một guồng máy hành chính. Việc làm của tôi là lập ra viễn kiến - vision. Tôi sẽ ra chỉ thị guồng máy hành chánh phải làm việc theo chiều hướng nào.”. Bà Hillary Clinton đã phản pháo bằng cách nhắc nhở ông Obama: “Tôi nghĩ điều quan trọng là chúng ta cần một Tổng Thống hiểu rõ rằng ông ta phải trực tiếp điều hành guồng máy chính phủ.”.

Ít ra là bản thân ông phải trực tiếp trông nom việc thực hiện sáng kiến của ông. Cho đến ngày 1 tháng 10 vừa qua, ông Obama vẫn tin rằng việc đăng ký gia nhập chương trình bảo hiểm Obama sẽ dễ dàng như mua một cái TV hay mua vé máy bay qua internet. Đến khi sự việc xảy ra không đơn giản như họ tưởng, chính phủ bèn giải thích rằng dân chúng qúa hăng say đăng ký gia nhập, khiến cho trang mạng không làm xuể. Mãi về sau, người ta mới công nhận rằng việc đăng ký không đơn giản như chính phủ nghĩ, vì hệ thống bảo hiểm sức khoẻ rất phức tạp, phải so sánh, phải tìm hiểu thu nhập của người xin đăng ký…. Bà Elaine Kamarch, trước đây từng làm việc cho chính phủ của ông Clinton, hiện đang đứng đầu tổ chức Center for Effective Public Management của Viện Brookings nhận xét rằng: “Tổng thống Obama chưa bao giờ có được những phụ tá có kinh nghiệm về vấn đề quản trị hành chánh công. Tuy tôi không đồng ý với hai ông James Baker và Dick Chenney về mặt chính trị, nhưng tôi phải công nhận là hai ông này rất giỏi về hành chánh. Chính phủ của tổng thống Obama không có ai sánh kịp với hai ông này.”.

Tại sao ông Obama không biết trước những khó khăn sẽ xảy ra? Trong một cuộc họp báo, ông thú nhận: “Tôi đã không được thông báo đầy đủ về sự phức tạp của vần đề. Lẽ ra việc đăng ký phải dễ dàng, đơn gỉan như mua vé máy bay qua hãng Travelocity hay mua hàng qua Amazon.”. Tổng thống Obama phải đích thân kiểm soát lại một tuần trước khi tung ra chiến dịch đăng ký trên mạng.

Những cố vấn, phụ tá làm việc trong Bạch Cung làm việc như thế nào để đến nổi Tổng thống không được thông tri trước sự việc quan trọng như vậy. Theo chỗ chúng tôi điều tra thì thấy rằng từ hồi tháng Ba, cố vấn của công ty McKinsey & Co đã báo động cho các cố vấn cao cấp của tổng thống qua 14 tấm hình bằng slide show về những rủi ro có thể xảy ra khi bắt đầu tung ra chiến dịch đăng ký. Đến tháng Tư, Chủ tịch Ủy ban tài Chánh thượng viện, ông Max Baucus cũng cảnh cáo trước rằng chính phủ chưa làm đầy đủ việc gỉai thích và quảng bá cho dân chúng rõ về luật bảo hiểm sức khoẻ. Ông còn nói thẳng với bà Kathleen Sebelius, Bộ trưởng Y Tế rằng: “Tôi muốn cảnh cáo trước cho bà rõ là chuyến xe lửa về bảo hiểm y tế sắp sửa lao nhanh xuống vực thẳm.”. Đến tháng Bảy, chính ông Henry Chao, Phó Giám đốc về tin học của Centers for Medicare and Medicaid cũng bắt đầu tỏ ra hết sức lo lắng sẽ xảy ra tai hoạ khi bắt đầu áp dụng luật Obamacare.

Nhưng tất cả phụ tá, cố vấn ở Toà Bạch Ốc vẫn cố tình bưng bít, không báo cho Tổng thống biết, cứ coi như mọi chuyện sẽ xảy ra một cách bình thường để Tổng thống yên tâm.

Tổng Thống

Có Thể Cứu Vãn Được

Tình Thế Hay Không?

TỔNG THỐNG TUYÊN BỐ RẰNG ÔNG CÒN một chiến dịch vận động quan trọng khác phải làm đó là hoàn thiện việc cải tổ hệ thống bảo hiểm y tế. Hồi đầu năm nay ông mời một chuyên gia hàng đầu về thăm dò dư luận là ông David Simas vào Bạch Cung làm việc. Trách nhiệm của ông Simas là làm sao “bán” được chương trình cải tổ y tế cho dân chúng Mỹ. Đây là một công tác hết sức tế nhị, nó không giống như việc vận động tranh cử, hay vận động hình thành một đạo luật. Hồi tháng Bảy, ông Simas nói với báo TIME như sau: “Bảo hiểm sức khoẻ là một vấn đề hết sức riêng tư của từng cá nhân. Chúng ta gửi người mua bảo hiểm đến một nơi họ phải chọn quyết định có mua hay không một sản phẩm hoàn toàn xa lạ đối với họ.”. Nhưng ông Simas rất tự tin vào cuộc cải tổ y tế. Ông cho rằng luật Obama sẽ được dân chúng mến chuộng và cám ơn.

Cứ nghĩ như vậy nên những người thuộc đảng Dân chủ mới giật mình tỉnh ngộ khi nhận thấy họ đang bị hố nặng. Nếu bầu cử giữa nhiệm kỳ xảy ra vào lúc này, chắc chắn đảng Dân Chủ sẽ thua to. Họ hết sức tức tối khi những ưu điểm của luật Obamacare như việc mở rộng chương trình Medicare cho nhiều người, việc cung cấp bảo hiểm cho những người có bệnh từ trước, và việc cho thanh niên dưới 26 tuổi được tiếp tục hưởng bảo hiểm theo cha mẹ không hề được nhắc đến. Đó là những điểm son của luật Obamacare, nhưng chẳng được nhiều người chú ý trong cơn “bão tố” về bảo hiểm y tế hiện nay. Những đảng viên Cộng Hoà trong quốc hội không màng xem xét lại những điểm tốt đó, họ chỉ nằng nặc đòi tiêu hủy luật Obamacare.

Phụ tá của ông Obama lý luận rằng việc phải làm ngay lúc này là sửa đổi điạ chỉ gia nhập chương trình Obamacare, không nên trách cứ, hay đổ lỗi cho nhau. Một viên chức cao cấp trong Bạch Cung nói: “Khi website hoạt động tốt, mọi chuyện khai thác về chính trị của vấn đề sẽ qua đi. Nếu bạn thuê nhà thầu đến sửa nhà, hắn làm hư chuyện, bạn nên bảo hắn sửa chữa lại cho tốt, bạn không nên đuổi hắn đi và mướn nhà thầu khác.” . Trong lúc đó, tại Quốc Hội, ông Henry Chao gỉải thích với các nhà lập pháp rằng hệ thống ghi danh vẫn còn khoảng 30% đến 40% công việc chưa làm xong.

Một số người của phe Dân Chủ cho rằng họ còn dư thời gian để sửa chữa hệ thống cho kịp đến tháng 11 năm 2014 mới có bầu cử. Trong lúc đó, phe Cộng Hoà tiếp tục chỉ trích, hài tội luật bảo hiểm y tế. Sự kiện sẽ tiếp tục rối rắm thêm nếu đến ngày 30 tháng11 website Healthcare.gov chưa được sửa chữa hoàn chỉnh, hay nếu đến tháng Giêng năm 2014, nhiều người thấy mình phải trả thêm tiền bảo hiểm nhiều quá, và nếu đến ngày 31 tháng Ba vẫn chưa có nhiều người trẻ không có bảo hiểm sức khoẻ từ chối ghi danh.

Đảng Dân chủ sẽ gặp khó khăn lớn nếu vấn đề không được sửa chữa kịp thời trước kỳ bầu cử năm tới. Khi đó, cử tri sẽ nghĩ rằng đảng Dân Chủ yếu đuối, thiếu tài năng quản trị guồng máy chính phủ.

Nhưng còn một vấn đề nữa mà ông Obama sẽ phải đối phó là phe chống đối sẽ than trách rằng dân Mỹ phải trả qúa nhiều cho bảo hiểm y tế, trong lúc họ nhận được quá ít. Chi phí y tế lên đến 18% Tổng sản Lượng Quốc Gia, so sánh với các nước tiền tiến khác, Hoa Kỳ có nhiều người không có bảo hiểm y tế, tốn phí cho y sĩ cao hơn nước khác, tỉ lệ bác sĩ tính trên đầu người ít hơn, và tuổi thọ cũng thấp hơn so với nhiều nước khác.

Nếu không có gì thay đổi trong hệ thống bảo hiểm y tế, rồi đây nạn nhân mới sẽ không còn là vấn đề nợ nần, bệnh tật mà là niềm tự hào của dân tộc, và những ước muốn của Hoa Kỳ không thành tựu. Ông Obama khi ra tranh cử đã dương cao hai khẩu hiệu HY VỌNG và THAY ĐỔI. Nhưng cả hai điều này đều không có, hay chỉ được thực hiện rất yếu. Quân đội thì quá mệt mỏi vì hai cuộc chiến. Ngân hàng vẫn chưa lấy lại được niềm tin của công chúng. Quốc Hội là một định chế tồi tệ chỉ biết gây rắc rối, trở ngại, và Chính Phủ Liên Bang như là người dưng, đứng bên lề, không dấn thân làm được việc gì ra hồn.

Cuối cùng ông Obama có một cơ hội hiếm có để làm một kỳ công thật đẹp: vừa cải tạo xã hội, vừa đem lại bảo hiểm y tế cho tất cả mọi người dân. Ông phải làm cho được sứ mạng lịch sử này. Ráng lên đi Tổng thống Obama!!!.

Nancy Gibbs / TIME ngày 2/12/2013.

Nguyễn Minh Tâm lược dịch

NANCY GIBBS

NGUYỄN MINH TÂM dịch